Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Nhân Tông Hoàng Đế [BK5, 48a48b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 貌似所夢之人。[48a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … mạo tự sở mộng chi nhân.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 年十五，聰明過人。[48a*1*7]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Niên thập ngũ, thông minh quá nhân.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 通書史及諸技術，潜有奪嫡之心。[48a*1*14]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Thông thư sử cập chư kĩ thuật, tiềm hữu đoạt đích chi tâm.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 嘗挾私書寄雲屯商客，乞元師南下。[48a*2*8]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Thường hiệp tư thư ký Vân Đồn thương khách, khất Nguyên sư Nam hạ.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 至是，元人入冦，遂降之，冀有其國。[48a*3*3]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Chí thị, Nguyên nhân nhập khấu, toại hàng chi, ký hữu kì quốc.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 元封為安南國王，及元敗，衂心懷愧，卒于北地。[48a*3*16]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Nguyên phong vi An Nam quốc vương, cập Nguyên bại, nục tâm hoài quý, tốt vu Bắc địa.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 〇唆都元帥領兵五十萬，由雲南經老檛直至占城，與元人會于烏里州，尋冦驩、愛，進駐西結，期以三年削平我國。[48a*4*16]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 〇 Toa Đô Nguyên soái lĩnh binh ngũ thập vạn, do Vân Nam kinh Lão Oa trực chí Chiêm Thành, dữ Nguyên nhân hội vu Ô Lí châu, tầm khấu Hoan, Ái, tiến trú Tây Kết, kì dĩ tam niên tước bình ngã quốc.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 帝與群臣議曰：「賊眾積年遠行，萬里輜重，勢必疲弊。[48a*7*2]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Đế dữ quần thần nghị viết: “Tặc chúng tích niên viễn hành, vạn lí truy trọng, thế tất bì tệ.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 以逸待勞，先奪其氣，破之必矣。」[48a*8*3]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Dĩ dật đãi lao, tiên đoạt kì khí, phá chi tất hĩ”.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 夏」四月，帝命昭成王（缺名）、懷文侯國瓚、将軍阮蒯等領㨗兵逆賊 [48a*8*15] 于西結步頭。[48b*1*1]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Hạ, tứ nguyệt, đế mệnh Chiêu Thành vương (khuyết danh), Hoài Văn hầu Quốc Toản, tướng quân Nguyễn Khoái đẳng lĩnh tiệp binh nghịch tặc vu Tây Kết bộ đầu.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 官軍與元人交戰于𬺍子關，諸軍󰦭在。[48b*1*6]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Quan quân dữ Nguyên nhân giao chiến vu Hàm Tử quan, chư quân hàm tại.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 惟昭文王日燏軍有宋人，衣宋衣執弓矢以戰。[48b*2*2]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Duy Chiêu Văn vương Nhật Duật quân hữu Tống nhân, y Tống y chấp cung thỉ dĩ chiến.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 上皇恐諸軍或不䏻辨，使人諭之曰：「此昭文韃也，當審識之。」[48b*3*1]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Thượng hoàng khủng chư quân hoặc bất năng biện, sử nhân dụ chi viết: “Thử Chiêu Văn Thát dã, đương thẩm thức chi”.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 盖宋與韃聲音衣服相似，元人見之，皆驚曰：「有宋人來助！」因此敗北。[48b*4*5]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Cái Tống dữ Thát thanh âm y phục tương tự, Nguyên nhân kiến chi, giai kinh viết: “Hữu Tống nhân lai trợ!” Nhân thử bại bắc.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 𥘉，宋亡，其人㱕我。[48b*5*12]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Sơ, Tống vong, kì nhân quy ngã.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 日燏納之，有趙忠者為家将。[48b*5*19]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Nhật Duật nạp chi, hữu Triệu Trung giả vi gia tướng.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 故敗元之功，日燏居多。[48b*6*11]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Cố bại Nguyên chi công, Nhật Duật cư đa.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 五月，三日，二帝敗賊於長安府，斬馘無算。[48b*7*1]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Ngũ nguyệt, tam nhật, nhị đế bại tặc ư Trường Yên phủ, trảm quắc vô toán.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 七日，諜報云：唆都自清化來。[48b*7*17]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Thất nhật, điệp báo vân: Toa Đô tự Thanh Hóa lai.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 〇十日，有自賊處逃赴御營奏報云：上相光啓、懷文侯國瓚及陳聰、阮可臘與 …… [48b*8*10]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 〇 Thập nhật, hữu tự tặc xứ đào phó ngự doanh, tấu báo vân: Thượng tướng Quang Khải, Hoài Văn hầu Quốc Toản, cập Trần Thông, Nguyễn Khả Lạp dữ …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 … [48a] hình dáng giống hệt người trong mộng. Đến 15 tuổi, thông minh hơn người, làu thông kinh sử và các thuật, vẫn còn có ý tranh đoạt ngôi trưởng đích. Ích Tắc đã từng gửi thư riêng cho khách buôn ở Vân Đồn xin quân Nguyên xuống nam. Đến nay, người Nguyên vào cướp, Ích Tắc xin hàng chúng để mong được làm vua. Người Nguyên phong làm An Nam Quốc Vương. Sau khi quân Nguyên thất bại, Ích Tắc trong lòng hổ thẹn, chết ở đất Bắc.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Nguyên soái Toa Đô đem 50 vạn quân từ Vân Nam qua nước Lão Qua¹, thẳng đến Chiêm Thành², hội với quân Nguyên ở châu Ô Lý³ rôi cướp châu Hoan, châu Ái⁴, tiến đóng ở Tây Kết⁵, hẹn trong ba năm sẽ san phẳng nước ta.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Vua bàn với bầy tôi rằng: “Bọn giặc nhiều năm phải đi xa, lương thảo chuyên chở hàng vạn dặm, thế tất mỏi mệt. Lấy nhàn chống mệt, trước hết hãy làm chúng nhụt chí, thì ắt là đánh bại được chúng”.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Mùa hạ, tháng 4, vua sai bọn Chiêu Thành Vương (khuyết danh), Hoài Văn hầu Quốc Toản, tướng quân Nguyễn Khoái đem tiệp binh đón đánh giặc [48b] ở bến Tây Kết.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Quan quân giao chiến với quân Nguyên ở Hàm Tử Quan⁶. Các quân đều có mặt. Riêng quân của Chiêu Văn Vương Nhật Duật có cả người Tống, mặc quần áo Tống, cầm cung tên chiến đấu. Thượng hoàng sợ các quân có thể không phân biệt được, sai người dụ rằng: ”Đó là quân Thát⁷ của Chiêu Văn đấy, phải nhận kỹ chúng”.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Vì người Tống và người Thát, tiếng nói và y phục giống nhau. Quân Nguyên trông thấy [quân Tống] đều rất kinh hãi, bảo nhau là người Tống sang giúp, vì thế thua chạy. Trước kia, nhà Tống mất, nhiều người Tống theo ta, Nhật Duật thu nạp họ, có Triệu Trung làm gia tướng. Cho nên chiến công đánh bại giặc Nguyên, Nhật Duật lập được nhiều hơn cả.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Tháng 5, ngày mồng 3, hai vua đánh bại giặc ở phủ Trường Yên⁸, chém đầu cắt tai giặc nhiều không kể xiết.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Ngày mồng 7, thám tử báo tin: Toa Đô từ Thanh Hóa tới.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Ngày mồng 10, có người từ chỗ giặc trốn về đến ngự doanh tâu báo: Thượng tướng Quang Khải, Hoài Văn Hầu Quốc Toản và Trần Thông, Nguyễn Khả Lạp cùng …

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 ^⇡ 1 Lão Qua: tức nước Lào ngày nay.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 ^⇡ 2 Các sử tịch Trung Quốc đều chép là Toa Đô xuất phát từ Quảng Châu theo đường biển tiến đánh Chiêm Thành vào tháng 11 năm Nhâm Ngọ (1282).

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 ^⇡ 3 Ô Lý: tức vùng nam tỉnh Quảng Trị và tỉnh Thừa Thiên-Huế ngày nay.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 ^⇡ 4 Châu Hoan: là vùng Nghệ Tỉnh ngày nay, Châu Ái: là tỉnh Thanh Hóa ngày nay.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 ^⇡ 5 Tây Kết: ở ven sông Hồng, khoảng thôn Đông Kết, xã Đông Bình, huyện Châu Giang, tỉnh Hải Hưng. Ngày nay, thôn này cách sông Hồng 3km, đất bãi (tức bãi Mạn Trù, nay thuộc xã Tân Châu), nhưng xưa kia sông kề thôn.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 ^⇡ 6 Hàm Tử Quan: ở xã Hàm Tử, huyện Châu Giang, Hải Hưng bên sông Hồng.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 ^⇡ 7 Thát: tức Thát Đát, xem chú thích 6, tr.50. Ở đây chỉ quân Tống tham gia hàng ngũ chiến đấu của Nhật Duật.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 ^⇡ 8 Trường Yên: vùng đất tỉnh Ninh BÌnh.