Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Nhân Tông Hoàng Đế [BK5, 49a49b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 弟阮傳率諸路民兵敗賊于京城、章陽等處。[49a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … đệ Nguyễn Truyền suất chư lộ dân binh bại tặc vu Kinh thành, Chương Dương đẳng xứ.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 賊軍大潰。[49a*1*18]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Tặc quân đại hội.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 太子脱驩、平章阿剌等奔過瀘江。[49a*2*3]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Thái tử Thoát Hoan, Bình Chương A Lạt đẳng bôn quá Lô giang.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 十五日，二帝󰥭謁龍興諸陵。[49a*2*16]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Thập ngũ nhật, nhị đế bái yết Long Hưng chư lăng.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 十七日，唆都與烏馬兒自海再來犯天幕江，[49a*3*8] 欲會兵京師相為援。[49a*4*6]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Thập thất nhật, Toa Đô dữ Ô Mã Nhi tự hải tái lai phạm Thiên Mạc giang, dục hội binh Kinh sư tương vi viện.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 游兵至扶寕縣，本縣輔導子何特上峙山固守。[49a*4*14]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Du binh chí Phù Ninh huyện, bản huyện phụ đạo tử Hà Đặc thượng Trĩ sơn cố thủ.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 賊屯巨陀洞。[49a*5*13]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Tặc đồn Cự Đà động.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 特以竹編作大人形，衣以衣，暮夜引出入，又𰼦大樹，取大箭𢮿入其中，使賊疑射力之貫。[49a*5*18]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Đặc dĩ trúc biên tác đại nhân hình, y dĩ y, mộ dạ dẫn xuất nhập, hựu toản đại thụ, thủ đại tiễn quải nhập kì trung, sử tặc nghi xạ lực chi quán.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 賊惧，不敢與戰。[49a*7*14]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Tặc cụ, bất cảm dữ chiến.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 我軍遂奪擊，破之。[49a*8*1]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Ngã quân toại đoạt kích, phá chi.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 特追戰至阿臘，為浮橋渡江，酣戰，死之。[49a*8*8]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Đặc truy chiến chí A Lạp, vi phù kiều độ giang, hàm chiến, tử chi.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 弟彰為賊所獲，盗得賊旗幟衣服迯回，以 [49a*9*4] 之上進，請用彼旗假為賊軍就賊營。[49b*1*1]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Đệ Chương vi tặc sở hoạch, đạo đắc tặc kì xí y phục đào hồi, dĩ chi thượng tiến, thỉnh dụng bỉ kì giả vi tặc quân tựu tặc doanh.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 賊不意我軍，遂大破之。[49b*1*15]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Tặc bất ý ngã quân, toại đại phá chi.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 二十日，二帝進次大忙步，元總管張顯降。是日，敗賊于西，結殺傷甚眾，斬元帥唆都首。[49b*2*5]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Nhị thập nhật, nhị đế tiến thứ Đại Mang Bộ, Nguyên tổng quản Trương Hiển hàng. Thị nhật, bại tặc vu Tây Kết, sát thương thậm chúng, trảm nguyên soái Toa Đô thủ.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 夜半，烏馬兒遁過清化江口。[49b*3*19]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Dạ bán, Ô Mã Nhi độn quá Thanh Hóa giang khẩu.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 二帝追之，不及，󰱐其餘黨五萬餘以㱕。[49b*4*11]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Nhị đế truy chi, bất cập, hoạch kì dư đảng ngũ vạn dư dĩ quy.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 烏馬兒僅以單舸駕海得脱。[49b*5*7]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Ô Mã Nhi cẩn dĩ đơn kha giá hải đắc thoát.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 興道王又與脱驩、李恒戰于萬刼，[49b*5*18] 敗之，溺死甚眾。[49b*6*12]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Hưng Đạo vương hựu dữ Thoát Hoan, Lý Hằng chiến vu Vạn Kiếp, bại chi, nịch tử thậm chúng.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 李恒以兵𧗱脱驩還思明。[49b*6*18]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Lý Hằng dĩ binh vệ Thoát Hoan hoàn Tư Minh.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 我軍以藥矢射中恒左膝死。[49b*7*9]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Ngã quân dĩ dược thỉ xạ trúng Hằng tả tất tử.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 裨将李󰱤𠬧餘卒五萬人，以銅噐匿脱驩其中北遁。[49b*8*1]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Tì tướng Lý Quán thu dư tốt ngũ vạn nhân, dĩ đồng khí nặc Thoát Hoan kì trung Bắc độn.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 至思明，興武王追之，以藥矢射中李󰱤死。[49b*9*2]

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Chí Tư Minh, Hưng Vũ vương truy chi, dĩ dược thỉ xạ trúng Lý Quán tử.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 元兵 …… [49b*9*18]

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Nguyên binh …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 … [49a] em là Nguyễn Truyền đem dân binh các lộ đánh bại quân giặc ở các xứ Kinh Thành, Chương Dương¹. Quân giặc tan vỡ lớn. Bọn thái tử Thoát Hoan, Bình chương A Lạt rút chạy qua sông Lô².

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Ngày 15, hai vua bái yết các lăng ở Long Hưng.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Ngày 17, Toa Đô và Ô Mã Nhi lại từ biển đánh vào sông Thiên Mạc, muốn hội quân ở Kinh sư, để chi viện cho nhau.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Du binh giặc đến huyện Phù Ninh³, viên phụ đạo huyện ấy là Hà Đặc lên núi Trĩ Sơn cố thủ. Giặc đóng ở động Cự Đà⁴. Hà Đặc lấy tre đan thành những hình người to lớn, cho mặc áo, cứ đến chiều tối thì dẫn ra dẫn vào. Lại dùi thủng cây to, cắm tên người lớn vào giữa lỗ để giặc ngờ là sức bắn khoẻ xuyên suốt được. Giặc sợ không dám đánh nhau với Đặc. Quân ta hăng hái xông ra đánh bại được giặc. Đặc đuổi đánh đến A Lạp, bắc cầu phao qua sông, hăng đánh quá bị tử trận. Em là Chương bị giặc bắt, lấy trộm được cờ xí, y phục của giặc trốn về, đem [49b] dâng lên, xin dùng cờ ấy giả làm quân giặc, đến doanh trại giặc. Giặc không ngờ là quân ta, do vậy ta cản phá được chúng.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Ngày 20, hai vua tiến đóng ở Đại Mang Bộ⁵. Tổng quản giặc Nguyên là Trương Hiển đầu hàng. Hôm đó, ta đánh bại giặc ở Tây Kết, giết và làm bị thương rất nhiều, chém đầu Nguyên soái Toa Đô⁶. Nửa đêm Ô Mã Nhi trốn qua cửa sông Thanh Hóa, hai vua đuổi theo nhưng không kịp, bắt được hơn 5 vạn dư đảng giặc đem về, Ô Mã Nhi chỉ còn một chiếc thuyền vượt biển trốn thoát.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Hưng Đạo Vương lại giao chiến với Thoát Hoan và Lý Hằng ở Vạn Kiếp, đánh bại được, giặc chết đuối rất nhiều. Lý Hằng đem quân hộ vệ Thoát Hoan chạy về Tư Minh. Quân ta lấy tên tẩm thuốc độc bắn trúng đầu gối bên trái của Hằng, Hằng chết. Tỳ tướng Lý Quán thu nhặt 5 vạn quân còn lại, giấu Thoát Hoan vào một đồ đồng, chạy chốn về Bắc. Đến Tư Minh, Hưng Vũ Vương đuổi kịp, dùng tên tẩm thuốc độc bắn trúng Lý Quán, Quán chết. Quân Nguyên …

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 ^⇡ 1 Chương Dương: theo CMCB7 thì Chương Dương là tên bến. Nay ở huyện Thường Tín, tỉnh Hà Sơn Bình còn có tên xã Chương Dương ở ven sông Hồng.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 ^⇡ 2 Sông Lô: tức sông Hồng.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 ^⇡ 3 Phù Ninh: thuộc tỉnh Phú Thọ. Cánh quân giặc đến Phù Ninh hẳn là cánh quân rút chạy về Vân Nam.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 ^⇡ 4 Động Cự Đà: có lẽ thuộc xã Tử Đà, huyện Phong Châu, tỉnh Vĩnh Phú ngày nay. Theo thần tích địa phương thì Hà Đặc là người xã Tử Đà.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 ^⇡ 5 Đại Mang Bộ: là tên bến trên sông Hồng, chưa rõ ở đâu.

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 ^⇡ 6 Có tài liệu ghi là Toa Đô phóng ngựa rơi xuống nước chết (An Nam chí lược), lại có tài liệu ghi là Toa Đô chết ở sông Cầu (Nguyên sử).