Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Nhân Tông Hoàng Đế [BK5, 50a50b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 大潰。[50a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … đại hội.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 帝見唆都首級，惻然曰：「為人臣當如是也。」[50a*1*3]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Đế kiến Toa Đô thủ cấp, trắc nhiên viết: “Vi nhân thần đương như thị dã”.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 解御衣，命有司歛塟之，潜以其首油浸，以示戒，以唆都三年假道入我國故也。[50a*1*19]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Giải ngự y, mệnh Hữu ti liệm táng chi, tiềm dĩ kì thủ du tẩm, dĩ thị giới, dĩ Toa Đô tam niên giả đạo nhập ngã quốc cố dã.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 史臣吳士連曰：嗚呼，帝之此言，真帝王之言哉！明其大義，使萬世人臣知有忠君死事之榮，𨿽死不朽，其所關也大矣。[50a*4*1]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Ô hô, đế chi thử ngôn, chân đế vương chi ngôn tai! Minh kì đại nghĩa, sử vạn thế nhân thần tri hữu trung quân tử sự chi vinh, tuy tử bất hủ, kì sở quan dã đại hĩ.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 况又解衣，使之歛塟，乎其䏻奮士氣，以勦強冦也。[50a*6*10]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Huống hựu giải y, sử chi liệm táng, hồ kì năng phấn sĩ khí, dĩ tiễu cường khấu dã.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 宜哉！。[50a*7*11]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Nghi tai!.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 〇六月，六日，二帝駕回京師。[50a*8*2]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 〇 Lục nguyệt, lục nhật, nhị đế giá hồi Kinh sư.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 上将光啓作詩曰：奪矟章陽度，擒胡𬺍子關，太平須𦤶力，萬古此江山。[50a*8*12]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Thượng tướng Quang Khải tác thi viết: Đoạt sóc Chương Dương độ, Cầm hồ Hàm Tử quan, Thái bình tu trí lực, Vạn cổ thử giang san.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 是日，大水。[50b*1*2]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Thị nhật, đại thủy.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 〇命中品奉御鄧㬰之送占城宰臣婆漏、󰏲那連等三十人還國，以從唆都而被擒也。[50b*1*7]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 〇 Mệnh Trung phẩm phụng ngự Đặng Du Chi tống Chiêm Thành tể thần Bà Lậu, Kê Na Liên đẳng tam thập nhân hoàn quốc, dĩ tòng Toa Đô nhi bị cầm dã.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 秋，八月，命左僕射劉剛介宣封功臣有差，[50b*3*2] 及治降賊者罪。[50b*3*18]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Thu, bát nguyệt, mệnh Tả bộc xạ Lưu Cương Giới tuyên phong công thần hữu sai, cập trị hàng tặc giả tội.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 〇九月，改元重興元年。[50b*4*6]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 〇 Cửu nguyệt, cải nguyên Trùng Hưng nguyên niên.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 大赦。[50b*4*14]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Đại xá .

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 〇報天寺碑折為二杲，山崩。[50b*4*17]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 〇 Báo Thiên tự bi triết vi nhị cảo, sơn băng.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 〇十二日，加尊先帝、先后徽號。[50b*5*9]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 〇 Thập nhị nhật, gia tôn Tiên đế, Tiên hậu huy hiệu.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 冬，十月，詔定天下户口。[50b*6*2]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Đông, thập nguyệt, chiếu định thiên hạ hộ khẩu.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 朝臣諫，以為民方勞苦，定户口誠非急務。[50b*6*11]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Triều thần gián, dĩ vi dân phương lao khổ, định hộ khẩu thành phi cấp vụ.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 帝曰：「秖可以此時定户口，無或窺我民淍弊。」[50b*7*8]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Đế viết: “Kì khả dĩ thử thời định hộ khẩu, vô hoặc khuy ngã dân chu tệ”.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 群臣皆称服。[50b*8*6]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Quần thần giai xưng phục.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 丙戌，重興二年（元至元二十三年）。[50b*9*1]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Bính Tuất, Trùng Hưng nhị niên (Nguyên Chí Nguyên nhị thập tam niên).

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 春，正月，放元軍還國。[50b*9*1]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Xuân, chính nguyệt, phóng Nguyên quân hoàn quốc.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 … [50a] tan vỡ lớn.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Vua trông thấy thủ cấp của Toa Đô, thương hại nói: “Người làm tôi phải nên như thế này”.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Rồi cởi áo ngự, sai quân đem liệm chôn, nhưng ngầm sai lấy đầu Toa Đô đem tẩm dầu để răn, vì cớ Toa Đô mượn đường vào cướp nước ta đã ba năm vậy¹.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Than ôi! Câu nói ấy của vua thực là câu nói của bậc đế vương! Nói rõ đại nghĩa để người bề tôi muôn đời biết rằng trung với vua, chết vì phận sự là vinh, tuy chết mà bất hủ, mối quan hệ lớn lắm vậy. Huống chi lại cởi áo ngự, sai người liệm chôn nữa. Làm vậy có thể khích lệ sĩ khí để trừ giặc mạnh là phải lắm.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Tháng 6, ngày mồng 6, hai vua trở về kinh sư, Thượng tướng Quang Khải làm thơ rằng:

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Đoạt sáo Chương Dương độ,

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Cầm hồ Hàm Tử quan.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Thái bình tu trí lực,

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Vạn cổ thử giang san.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 (Bến Chương Dương cướp giáo.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Cửa Hàm tử bắt thù.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Thái bình nên gắng sức,

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 Non nước cũ muôn thu).

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 [50b] Ngày hôm ấy nước to.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 Sai Trung phẩm phụng ngự Đặng Du Chi đưa bọn tề thần của Chiêm Thành là Bà Lậu, Kê Na Liên 30 người về nước, vì đi theo Toa Đô nên bị bắt.

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 Mùa thu, tháng 8, sai Tả bộc xạ Lưu Cương Giới tuyên phong công thần theo thứ bậc khác nhau và trị tội những kẻ hàng giặc.

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 Tháng 9, đổi niên hiệu là Trùng Hưng năm thứ 1. Đại xá

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 Bia chùa Bảo Thiên gãy làm đôi. Núi Cảo Sơn lở.

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 Ngày 12, gia tôn huy hiệu cho các tiên đế và tiên hậu.

¶ 63 Leave a comment on paragraph 63 0 Mùa đông, tháng 10, xuống chiếu định hộ khẩu trong nước. Triều thần can là dân vừa lao khổ, định hộ khẩu thực không phải là việc cần kíp. Vua nói.

¶ 64 Leave a comment on paragraph 64 0 “Chỉ có thể định hộ khẩu vào lúc này, chẳng nên qua đó mà xem xét [tình trạng] hao hụt, điêu tàn của dân ta hay sao?”. Quần thần đều khâm phục.

¶ 65 Leave a comment on paragraph 65 0 ^⇡ 1 Toa Đô xuất phát từ Quảng Châu để đánh Chiêm Thành từ năm 1282, đến khi đánh bại, bị chém đầu ở trận Tây Kết năm 1285, tức là đã 3 năm.