Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Nhân Tông Hoàng Đế [BK5, 52a52b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0  

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 以奧魯赤、平章事烏馬兒、樊楫參知政事，總之並受鎮南王節制。[52a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Dĩ Áo Lỗ Xích, Bình Chương sự Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp tham tri chính sự tổng chi, tịnh thụ Trấn Nam vương tiết chế.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 〇執政請󰱇壮充軍，增多其數。[52a*2*8]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 〇 Chấp chính thỉnh tuyển tráng sung quân, tăng đa kì số.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 興道王曰：「兵貴精不貴多。[52a*2*19]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Hưng Đạo vương viết: “Binh quý tinh bất quý đa.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 縱知符堅百萬，亦何為哉？。」[52a*3*10]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Tung tri Phù Kiên bách vạn, diệc hà vi tai?”

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 〇三月，赦。[52a*4*2]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 〇 Tam nguyệt, xá.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 〇夏，四月，以佐天大王德曄權相國事，閲兵 [52a*4*6] 断獄。[52a*5*3]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 〇 Hạ, tứ nguyệt, dĩ tá Thiên Đại vương Đức Việp quyền Tướng quốc sự, duyệt binh đoán ngục.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 定諸名邑。[52a*5*5]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Định chư danh ấp.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 〇冬，十月，朔，日食。[52a*5*10]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 〇 Đông, thập nguyệt, sóc, nhật thực.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 〇十一月，十一日，未時，日盪成四角。[52a*5*17]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 〇Thập nhất nguyệt, thập nhất nhật, Mùi thời, nhật đãng thành tứ giác.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 〇十四日，鄭闡奏元太子阿台犯富良關。[52a*6*12]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 〇 Thập tứ nhật, Trịnh Xiển tấu Nguyên Thái tử A Thai phạm Phú Lương quan.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 帝問興道王：「賊至如何？」[52a*7*8]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Đế vấn Hưng Đạo vương: “Tặc chí như hà?”

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 對曰：「今年賊閑（閑猶言易也。）」二十四日，令禁軍守冷涇關，興德侯󰱤将兵逆戰，以毒矢射賊，死傷甚眾。[52a*7*17]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Đối viết: “Kim niên tặc nhàn (nhàn do ngôn dị dã)”. Nhị thập tứ nhật, lệnh cấm quân thủ Lãnh Kinh quan, Hưng Đức hầu quán tương binh nghịch chiến, dĩ độc thỉ xạ tặc, tử thương thậm chúng.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 賊退，屯武 [52a*9*16] 髙關。[52b*1*1]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Tặc thoái, đồn Vũ Cao quan.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 〇二十八日，判首上位仁德侯璇以舟師戰於多某灣。[52b*1*4]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 〇 Nhị thập bát nhật, Phán thủ thượng vị Nhân Đức hầu Toàn dĩ chu sư chiến ư Đa Mỗ loan.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 賊溺死甚眾，󰱐四十人及舟船、馬疋、噐械以献。[52b*2*5]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Tặc nịch tử thậm chúng, hoạch tứ thập nhân cập chu thuyền, mã thất, khí giới dĩ hiến.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 〇十二月，十六日，詔明字阮識将聖翊勇義軍就興道王，守大灘口。[52b*3*5]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 〇 Thập nhị nguyệt, thập lục nhật, chiếu Minh tự Nguyễn Thức tương Thánh Dực dũng nghĩa quân tựu Hưng Đạo vương, thủ Đại Than khẩu.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 二十六日，遇賊戰，[52b*4*11] 敗之。[52b*4*18]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Nhị thập lục nhật, ngộ tặc chiến, bại chi.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 三十日，元太子阿台與烏馬兒會兵三十萬犯萬刼，既而順流東下，巴點、旁河人皆降。[52b*5*1]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Tam thập nhật, Nguyên Thái tử A Thai dữ Ô Mã Nhi hội binh tam thập vạn phạm Vạn Kiếp, ký nhi thuận lưu đông hạ, Ba Điểm, Bàng Hà, nhân giai hàng.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 〇時，元舟師犯雲屯，興道王一以邉務委雲屯副将仁惠王慶餘。[52b*6*16]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 〇 Thời, Nguyên chu sư phạm Vân Đồn, Hưng Đạo vương nhất dĩ biên vụ ủy Vân Đồn phó tướng Nhân Huệ vương Khánh Dư.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 慶餘戰失利。[52b*8*2]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Khánh Dư chiến thất lợi.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 上皇聞之，遣中使鎖慶餘問闕。[52b*8*7]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Thượng hoàng văn chi, khiển Trung sứ tỏa Khánh Dư vấn khuyết.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 慶餘謂中使曰：「以軍憲論，甘受罪譴，願假二三日，以 …… [52b*8*19]

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Khánh Dư vị Trung sứ viết: “Dĩ quân hiến luận, cam thụ tội khiển, nguyện giả nhị tam nhật, dĩ …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 … [52a] do Bình chương sự Áo Lỗ Xích, các Tham tri chính sự Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp thống lĩnh và chịu tiết chế của Trấn Nam Vương.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Quan chấp chính xin bọn tráng đinh sung quân để tăng quân số lên nhiều. Trần Hưng Đạo nói: ”Quân quý ở tinh nhuệ, không quý ở số đông. Dẫu đến 100 vạn quân mà như Bồ Kiên¹ thì cũng làm được gì?”.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Tháng 3, ân xá.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Mùa hạ, tháng 4, lấy Tá Thiên Đại Vương Đức Việp quyền tướng quốc sự.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Duyệt binh. Xử án. Định các danh sắc.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Mùa đông, tháng 10, ngày mồng 1, nhật thực.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Tháng 11, ngày 11, giờ Mùi, mặt trời rung thành 4 góc.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Ngày 14, Trịnh Xiển tâu rằng thái tử Nguyên A Thai² xâm phạm ải Phú Lương.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Vua hỏi Hưng Đạo Vương: ”Giặc tới, liệu tình hình thế nào”.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Vương trả lời: “Năm nay đánh giặc nhàn”.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 Ngày 24, lệnh cho cấm quân giữ ải Lãnh kinh³.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 Hưng Đức hầu Quán đem quân đón đánh, dùng tên tẩm thuốc độc bắn giặc chết và bị thương rất nhiều. Giặc lui về đóng ở ải Vũ Cao.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 [52b] Ngày 28, Phán thủ thượng vị Nhân Đức hầu Toàn đem thủy quân đánh ở vụng Đa Mỗ⁴. Giặc chết đuối rất nhiều, ta bắt sống 40 tên và thu được thuyền ngựa, khí giới đem dâng.

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 Tháng 12, ngày 16, chiếu sai minh tự Nguyễn Thức đem quân Thánh dực dũng nghĩa đến chỗ Hưng Đạo Vương để giữ cửa Đại Than⁵.

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 Ngày 26, [quân ta] gặp giặc, đánh bại chúng.

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 Ngày 30, thái tử Nguyên A Thai⁶ cùng Ô Mã Nhi họp 30 vạn quân đánh vào Vạn Kiếp rối thuận dòng xuôi về phía đông. Người các hương Ba Điểm, Bàng Hà đều đầu hàng chúng.

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 Khi ấy, thuỷ quân Nguyên đánh vào Vân Đồn, Hưng Đạo Vương giao hết công việc biên thùy cho Phó tướng Vân Đồn là Nhân Huệ Vương Khánh Dư. Khánh Dư đánh thất lợi⁷ thượng hoàng được tin, sai trung sứ xiềng Khánh Dư giải về kinh. Khánh Dư nói với trung sứ:

¶ 63 Leave a comment on paragraph 63 0 “Lấy quân pháp mà xử, tôi cam chịu tội, nhưng xin khất hai, ba ngày, để …

¶ 64 Leave a comment on paragraph 64 0 ^⇡ 1 Bồ Kiên: là vua tiền Tần (một nước do tộc Đê lập nên ở bắc Trung Quốc) đem 100 vạn quân đánh Đông Tấn (Hán tộc), bị các tướng Tấn như Tạ Thạch, Tạ Huyền đánh tan tác trong trận Phì Thủy nổi tiếng. Bồ Kiên sau trận này chỉ còn mười vạn tàn quân chạy trốn về Lạc Dương.

¶ 65 Leave a comment on paragraph 65 0 ^⇡ 2 Theo Nguyên sử q.149, trong lần xâm lược này có một chư vương A Thai đi theo cánh quân Vân Nam do Ái Lỗ chỉ huy, có lẽ Toàn thư lầm ra là thái tử.

¶ 66 Leave a comment on paragraph 66 0 ^⇡ 3 Ải Lãnh Kinh: có lẽ vào khoảng Đáp Cầu, trên sông Cầu (Hà Bắc), cấm quân đóng ở đây để chặn đánh cánh quân Nguyên từ Vĩnh Bình, Chi Lăng đánh xuống.

¶ 67 Leave a comment on paragraph 67 0 ^⇡ 4 Đây là trận chặn đánh cánh quân thủy do Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp chỉ huy ở vùng mũi Ngọc gần Móng Cái bây giờ.

¶ 68 Leave a comment on paragraph 68 0 ^⇡ 5 Đại Than: là tên xã, ở huyện Gia Lương, tỉnh Hà Bắc, gần chỗ sông Đuống chảy ra sông Lục Đầu. Cửa Đại Than tức là cửa sông Đuống.

¶ 69 Leave a comment on paragraph 69 0 ^⇡ 6 Ở đây, Toàn thư đã chép nhầm Thoát Hoan thành A Thai. Khi Thoát Hoan tiến quân đến Vạn Kiếp, thì cánh quân phía tây của Trình Bằng Phi và cánh thủy quân của Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp cũng đến hội quân ở đấy.

¶ 70 Leave a comment on paragraph 70 0 ^⇡ 7 Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dư chịu trách nhiệm giữ vùng bờ biển, không chặn nổi thủy quân giặc, để chúng qua được cửa An Bang tiến về Vạn Kiếp. Vân Đồn nay tức là Vân Hải, tỉnh Quảng Ninh.