Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Nhân Tông Hoàng Đế [BK5, 54a54b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 壬子，四年（元至元二十五年）。[54a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Nhâm Tí, tứ niên (Nguyên Chí Nguyên nhị thập ngũ niên).

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 春，正月，烏馬兒犯龍興府。[54a*1*12]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Xuân, chính nguyệt, Ô Mã Nhi phạm Long Hưng phủ.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 八日，官軍會戰于大旁海外，󰱐哨船三百艘、首級十顆。[54a*1*23]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Bát nhật, quan quân hội chiến vu Đại Bàng hải ngoại, hoạch tiếu thuyền tam bách sưu, thủ cấp thập khỏa.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 元人多溺死。[54a*3*2]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Nguyên nhân đa nịch tử.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 〇二月，十九日，烏馬兒犯安興寨。[54a*3*8]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 〇 Nhị nguyệt, thập cửu nhật, Ô Mã Nhi phạm An Hưng trại.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 三月，八日，元軍會白藤江，迎張文虎等粮船，[54a*4*1] 不遇。[54a*4*18]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Tam nguyệt, bát nhật, Nguyên quân hội Bạch Đằng giang, nghênh Trương Văn Hổ đẳng lương thuyền, bất ngộ.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 興道王擊敗之。[54a*5*1]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Hưng Đạo vương kích bại chi.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 先是，王已植樁於白藤，襨叢草其上。[54a*5*7]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Tiên thị, vương dĩ thực thung ư Bạch Đằng, phức tùng thảo kì thượng.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 是日乘潮漲時挑戰佯北，賊眾來追。[54a*6*2]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Thị nhật thừa triều trướng thời khiêu chiến dương Bắc, tặc chúng lai truy.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 我軍力戰。[54a*6*16]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Ngã quân lực chiến.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 水落，賊船盡膠。[54a*7*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Thủy lạc, tặc thuyền tận giao.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 阮蒯領聖翊勇義軍與賊戰，擒平章奥魯赤。[54a*7*7]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Nguyễn Khoái lĩnh Thánh Dực dũng nghĩa quân dữ tặc chiến, cầm Bình Chương Áo Lỗ Xích.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 二帝相軍継至，縱兵大戰。[54a*8*5]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Nhị đế tương quân kế chí, tung binh đại chiến.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 元人溺死不可勝計。[54a*8*15]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Nguyên nhân nịch tử bất khả thắng kế.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 江水為之盡赤。[54a*9*4]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Giang thủy vi chi tận xích.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 及文虎至，两岸伏兵奮擊。[54a*9*10]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Cập Văn Hổ chí, lưỡng ngạn phục binh phấn kích.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 又敗之。[54b*1*1]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Hựu bại chi.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 潮退甚急，文虎粮船閣樁上，傾襨殆盡。[54b*1*4]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Triều thoái thậm cấp, Văn Hổ lương thuyền các thung thượng, khuynh phức đãi tận.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 元溺死甚眾，󰱐哨船四百餘艘。[54b*1*19]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Nguyên nịch tử thậm chúng, hoạch tiếu thuyền tứ bách dư sưu.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 内明字杜衡󰱐烏馬兒、昔戾基玉，献于上皇。[54b*2*12]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Nội minh tự Đỗ Hành hoạch Ô Mã Nhi, Tích Lệ Cơ Ngọc, hiến vu Thượng hoàng.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 上皇命引登御舶，同坐與語，歡飲之酒。[54b*3*10]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Thượng hoàng mệnh dẫn đăng ngự bách, đồng tọa dữ ngữ, hoan ẩm chi tửu.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 脱驩及阿台領眾遁㱕，思明 [54b*4*6] 土官黃詣擒之以献。[54b*4*17]

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Thoát Hoan cập A Thai lĩnh chúng độn quy, Tư Minh thổ quan Hoàng Nghệ cầm chi dĩ hiến.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 二帝駕回龍興府。[54b*5*6]

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Nhị đế giá hồi Long Hưng phủ.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 十七日，俘賊将昔戾基玉，元帥烏馬兒，參政岑段、焚接田、元帥、萬戶、千戶献捷于昭陵。[54b*5*13]

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Thập thất nhật, phù tặc tướng Tích Lệ Cơ Ngọc, Nguyên soái Ô Mã Nhi, Tham chính Sầm Đoàn, Phàn Tiếp Điền, nguyên soái, vạn hộ, thiên hộ hiến tiệp vu Chiêu Lăng.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 𥘉，元人嘗𭛁昭陵，欲󰱧之，而梓宫不犯。[54b*7*8]

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Sơ, Nguyên nhân thường phát Chiêu Lăng, dục hoại chi, nhi tử cung bất phạm.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 及賊敗，石馬之足皆沾泥，盖神靈陰相也。[54b*8*4]

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Cập tặc bại, thạch mã chi túc giai triêm nê, cái thần linh âm tương dã.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 帝進謁時有詩云：社稷两回勞石馬，山河千古奠 …… [54b*9*1]

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 Đế tiến yết thời hữu thi vân: Xã tắc lưỡng hồi lao thạch mã, Sơn hà thiên cổ điện …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 [54a] Mậu Tý, [Trùng Hưng] năm thứ 4 [1288], (Nguyên Chí Nguyên năm thứ 25).

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 Mùa xuân, tháng giêng, Ô Mã Nhi đánh vào phủ Long Hưng¹.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 Ngày mồng 8, quan quân hội chiến ngoài biển Đại Bàng, bắt được 300 chiếc thuyền giặc, 10 thủ cấp giặc, quân Nguyên bị chết đuối rất nhiều².

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 Tháng 2, ngày 29, Ô Mã Nhi đánh vào trại Yên Hưng³.

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 Tháng 3, ngày mồng 8, quân Nguyên hội ở sông Bạch Đằng để đón thuyền lương của bọn Trương Văn Hổ nhưng không gặp. Hưng Đạo Vương đánh bại chúng.

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 Trước đó, Vương đã đóng cọc ở sông Bạch Đằng, phủ cỏ lên trên. Hôm ấy, nhân lúc nước triều lên, Vương cho quân khiêu chiến rối giả cách thua chạy, bọn giặc đuổi theo, quân ta cố sức đánh lại. Nước triều xuống, thuyền giặc vướng cọc hết. Nguyễn Khoái chỉ huy quân Thánh dực dũng nghĩa đánh nhau với giặc, bắt sống Bình chương Áo Lỗ Xích⁴. Hai vua đem quân tiếp đến, tung quân đánh lớn, quân Nguyên chết đuối nhiều không kể xiết, nước sông do vậy đỏ ngầu cả. Đến khi Văn Hổ tới quân mai phục hai bên bờ hăng hái xông ra đánh, [54b] lại đánh bại chúng. Nước triều rút nhanh, thuyền lương của Văn Hổ mắc trên cọc, nghiêng đắm gần hết. Quân Nguyên chết đuối rất nhiều. Bắt được 400 chiếc thuyền. Nội Minh tự Đỗ Hành bắt được Ô Mã Nhi và Tích Lệ Cơ Ngọc⁵ dâng lên thượng hoàng⁶. Thượng hoàng sai dẫn lên thuyền ngự, cùng ngồi nói chuyện với chúng và uống rượu vui vẻ. Thoát Hoan và A Thai dẫn quân trốn về Tư Minh, thổ quan là Hoàng Nghệ bắt được đem dâng⁷.

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 Hai vua trở về phủ Long Hưng.

¶ 63 Leave a comment on paragraph 63 0 Ngày 17, đem các tướng giặc bị bắt là Tích Lệ Cơ Ngọc, Nguyên soái Ô Mã Nhi, Tham chính Sầm Đoàn, Phàn Tiếp, Nguyên soái Điền, các Vạn hộ, Thiên hộ làm lễ dâng thắng trận ở Chiêu Lăng.

¶ 64 Leave a comment on paragraph 64 0 Trước đó quân Nguyên đã khai quật Chiêu Lăng muốn phá đi, nhưng không phạm được tới quan tài. Đến khi giặc thua, chân ngựa đá [ở lăng] đều bị lấm bùn. Đó là thần linh giúp ngầm vậy. Khi vua cử lễ bái yết, có làm thơ rằng:

¶ 65 Leave a comment on paragraph 65 0 Xã tắc lưỡng hồi lao thạch mã,

¶ 66 Leave a comment on paragraph 66 0 Sơn hà thiên cổ điện …

¶ 67 Leave a comment on paragraph 67 0 ^⇡ 1 Phủ Long Hưng: là đất huyện Tiên Hưng cũ, nay thuộc huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình, nơi có lăng mộ của họ Trần. Bọn Ô Mã Nhi đã khai quật lăng Trần Thái Tông để trả thù lần thất bại trước.

¶ 68 Leave a comment on paragraph 68 0 ^⇡ 2 Trận Đại Bàng: là trận thủy chiến giữa thủy quân nhà Trần với bọn Ô Mã Nhi khi bọn này đi đón thuyền lương của Trương Văn Hổ. Cửa Đại Bàng nay là cửa Văn Úc ở huyện Kiến An, Hải Phòng.

¶ 69 Leave a comment on paragraph 69 0 ^⇡ 3 Trại Yên Hưng: ở vùng huyện Yên Hưng, tỉnh Quảng Ninh ngày nay. Sau khi đón thuyền lương của Trương Văn Hổ không kết quả. Ô Mã Nhi trở về Vạn Kiếp. Trên đường về, hắn cho quân đi cướp phá một số nơi thuộc An Bang (nay thuộc tỉnh Quảng Ninh) như trại Yên Hưng.

¶ 70 Leave a comment on paragraph 70 0 ^⇡ 4 Thực ra, Áo Lỗ Xích theo Thoát Hoan trốn thoát chứ không bị bắt.

¶ 71 Leave a comment on paragraph 71 0 ^⇡ 5 Nhiều tài liệu khác đều ghi là Tích Lệ Cơ, hay Tích Lệ Cơ Đại Vương. Viên tướng Mông Cổ này tên là Tích Lệ Cơ, còn Vương là tước hiệu. Chữ 玉 Ngọc chép lầm từ chữ 王 Vương.

¶ 72 Leave a comment on paragraph 72 0 ^⇡ 6 Đoạn này có nhiều sai lầm, đã chép lẫn lộn việc Ô Mã Nhi đi đón thuyền lương của Trương Văn Hổ với trận phục kích đánh bọn Ô Mã Nhi khi chúng rút chạy về nước.

¶ 73 Leave a comment on paragraph 73 0 ^⇡ 7 Thoát Hoan theo đường bộ chạy trốn, đã thoát được, chứ không bị bắt.