Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Nhân Tông Hoàng Đế [BK5, 60a60b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 免人丁税。[60a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … miễn nhân đinh thuế.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 〇冬，十二月，十五日，塟裕陵，廟號聖宗，追尊曰：玄功盛德仁明文武宣孝皇帝。[60a*1*6]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 〇 Đông, thập nhị nguyệt, thập ngũ nhật, táng Dụ Lăng, miếu hiệu Thánh Tông, truy tôn viết: Huyền Công Thịnh Đức Nhân Minh Văn Vũ Tuyên Hiếu Hoàng Đế.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 史臣吳士連曰：聖宗乘太宗之業，中遭寇亂，委任将臣，與仁宗同力共濟，使天下既渙而復合，社稷既危而復安。[60a*3*1]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Thánh Tông thừa Thái Tông chi nghiệp, trung tao khấu loạn, ủy nhiệm tướng thần, dữ Nhân Tông đồng lực cộng tế, sử thiên hạ ký hoán nhi phục hợp, xã tắc ký nguy nhi phục an.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 終陳氏之世，無復胡虜之侵，[60a*5*8] 厥功茂也。[60a*6*1]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Chung Trần thị chi thế, vô phục Hồ lỗ chi xâm, quyết công mậu dã.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 辛卯，七年（元至元二十八年）。[60a*7*1]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Tân Mão, thất niên (Nguyên Chí Nguyên nhị thập bát niên).

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 歲又大饑，途多餓死。[60a*7*1]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Tuế hựu đại cơ, đồ đa ngạ tử.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 〇元遣禮部尚書張立道諭帝入覲。[60a*7*22]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 〇 Nguyên khiến Lễ bộ Thượng thư Trương Lập Đạo dụ đế nhập cận.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 明年遣阮代乏徃辭，以䘮。[60a*8*12]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Minh niên khiến Nguyễn Đại Phạp vãng từ, dĩ tang.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 壬寅，八年（元至元二十九年）。[60b*1*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Nhâm Dần, bát niên (Nguyên Chí Nguyên nhị thập cửu niên).

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 春，正月，朔，日食。[60b*1*1]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Xuân, chính nguyệt, sóc, nhật thực.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 以費孟為演州安撫，在任未幾，以貪汚聞。帝召還，杖之，復命赴治。[60b*1*19]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Dĩ Phí Mạnh vi Diễn Châu An phủ, tại nhiệm vị cơ, dĩ tham ô văn. Đế triệu hoàn, trượng chi, phục mệnh phó trị.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 更以公清聞。演州人為之語曰：「演州安撫清如水。」[60b*3*2]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Cánh dĩ công thanh văn. Diễn Châu nhân vi chi ngữ viết: “Diễn Châu An phủ thanh như thủy”.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 〇以陳時見為安康路安撫。[60b*4*3]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 〇 Dĩ Trần Thời Kiến vi An Khang lộ An phủ.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 𥘉，元人入冦，帝命時見筮之，得豫之震，占之曰吉，明年夏，元人敗績。果如所占。[60b*4*13]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Sơ, Nguyên nhân nhập khấu, đế mệnh Thời Kiến thệ chi, đắc Dự chi Chấn, chiêm chi viết cát, Minh niên hạ, Nguyên nhân bại tích. Quả như sở chiêm.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 重興二年，秋，元人復入冦，帝又命筮之，得觀之渙，占曰：「渙者散也，離散之兆。」[60b*6*5]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Trùng hưng nhị niên, thu, Nguyên nhân phục nhập khấu, đế hựu mệnh thệ chi, đắc Quan chi Hoán, chiêm viết: “Hoán giả tán dã, li tán chi triệu”.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 元人至白藤江，其󰕛果散走。[60b*7*15]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Nguyên nhân chí Bạch Đằng giang, kì chúng quả tán tẩu.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 上嘉其䏻，故有是命。[60b*8*7]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Thượng gia kì năng, cố hữu thị mệnh.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 〇二月，三日，立東宫太子烇為皇太子。[60b*8*16]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 〇 Nhị nguyệt, tam nhật, lập Đông cung thái tử Thuyên vi Hoàng thái tử.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 納興讓大王國顙長女 …… [60b*9*11]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Nạp Hưng Nhượng Đại vương Quốc Tảng trưởng nữ …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 … [60a] miễn thuế nhân đinh.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Mùa đông, tháng 12, ngày 15, táng [Thượng hoàng] ở Dụ Lăng, miếu hiệu là Thánh Tông, truy tôn là Huyền Công Thịnh Đức Nhân Minh, Văn Vũ Tuyên Hiếu Hoàng Đế.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Thánh Tông nối nghiệp Thái Tông, giữa chừng gặp tai họa giặc vào cướp, đã ủy nhiệm tướng thần, cùng với Nhân Tông chung sức, cùng nhau vượt qua, khiến cho thiên hạ đã tan mà lại họp, xã tắc đã nguy mà lại yên, suốt đời Trần, không còn nạn xâm lược của giặc Hồ¹ nữa. Công lao ấy to lớn lắm.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Tân Mão, [Trùng Hưng] năm thứ 7 [1291], (Nguyên Chí Nguyên năm thứ 28).

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Năm này lại đói to, ngoài đường nhiều người chết đói.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Nhà Nguyên sai Lễ bộ thượng thư Trương Lập Đạo sang dụ vua vào chầu². Năm sau, (vua) sai Nguyễn Đại Phạp sang Nguyên từ chối, lấy cớ có tang.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 [60b] Nhâm Thìn, [Trùng Hưng] năm thứ 8 [1292], (Nguyên Chí Nguyên năm thứ 29).

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Mùa xuân, tháng giêng, ngày mồng 1, nhật thực.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Lấy Phí Mạnh làm An phủ Diễn Châu, giữ chức chưa bao lâu, có tiếng đồn là tham ô, vua triệu về, đánh trượng, lại sai đi trấn trị. Sau được tiếng là công bằng thanh liêm. Người Diễn Châu vì thế có câu rằng: “Diễn Châu an phủ thanh như thủy” (An Phủ Diễn Châu trong tựa nước).

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Lấy Trần Thì Kiến làm An phủ lộ Yên Khang³, nhưng tên huyện đã bỏ và đất chia nhập vào huyện Tam Điệp và huyện Kim Sơn.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Trước đây, quân Nguyên vào cướp, vua sai Thì Kiến bói, được quẻ Dự biến sang quẻ Chấn, đoán là tốt. Mùa hạ năm sau, quân Nguyên đại bại, quả đúng như lời đoán. Mùa thu năm Trùng Hưng thứ 2, quân Nguyên lại vào cướp, vua lại sai bói, được quả Quan biến sang quẻ Hoán, [Kiến] đoán: “Hoán nghĩa là tan, là điềm giặc tan”. Sau quân Nguyên đến sông Bạch Đằng, quả nhiên tan chạy. Vua khen tài của Kiến, cho nên có lệnh này.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Tháng 2, ngày mồng 3, lập Đông cung thái tử Thuyên làm Hoàng thái tử. Lấy con gái trưởng …

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 ^⇡ 1 Giặc Hồ ở đây chỉ quân xâm lược Nguyên Mông.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 ^⇡ 2 Theo An Nam chí lược, mãi đến ngày 18 tháng 3 năm Nhâm Thìn (1292), Trương Lập Đạo mới tới Khâu Ôn (Ôn Châu, Lạng Sơn).

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 ^⇡ 3 Yên Khang: là huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình.