Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Nhân Tông Hoàng Đế [BK5, 61a61b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 為太子妃。[61a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … vi Thái tử phi.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 〇以丁拱垣為太子少保，進爵関内侯。[61a*1*6]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 〇 Dĩ Đinh Củng Viên vi Thái tử thiếu bảo, tiến tước Quan nội hầu.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 〇三月，詔凣斷典文字同辝二道，名執一道。[61a*2*2]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 〇 Tam nguyệt, chiếu phàm đoạn điển văn tự đồng từ nhị đạo, danh chấp nhất đạo.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 〇詔諸買良民為奴婢者，許贖田宅，不用此律以庚寅、辛卯二年饑人多死故也。[61a*2*19]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 〇 Chiếu chư mãi lương dân vi nô tì giả, hứa chuộc điền trạch, bất dụng thử luật dĩ Canh Dần, Tân Mão nhị niên cơ nhân đa tử cố dã.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 〇帝嘗行幸于外，途中遇王侯家僮，必呼其各，問曰：「汝主何在？」仍戒衛士，不得訶斥。[61a*4*12]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 〇 Đế thường hành hạnh vu ngoại, đồ trung ngộ vương hầu gia đồng, tất hô kì các, vấn viết: “Nhữ chủ hà tại?” Những giới vệ sĩ, bất đắc ha xích.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 及還宫，謂左右曰：「平居則有左右侍衛，國家多難則惟彼軰在。」[61a*6*5]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Cập hoàn cung, vị tả hữu viết: “Bình cư tắc hữu tả hữu thị vệ, quốc gia đa nạn tắc duy bỉ bối tại”.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 盖感其扈從於𫎇塵之際而言也。[61a*7*10]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Cái cảm kì hộ tòng ư mông trần chi tế nhi ngôn dã.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 〇阮代乏至元，元呼為老令公。[61a*8*5]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 〇 Nguyễn Đại Phạp chí Nguyên, Nguyên hô vi Lão lệnh công.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 代乏至鄂州，見行省諸平章。[61a*8*16]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Đại Phạp chí Ngạc Châu, kiến hành tỉnh chư Bình chương.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 昭國王益稷時亦在坐。[61a*9*8]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Chiêu Quốc vương Ích Tắc thời diệc tại tọa.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 代乏獨 [61a*9*17] 不禮焉。[61b*1*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Đại Phạp độc bất lễ yên.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 益稷曰：「汝無乃昭道王家書兒耶？」（昭道王名光昶，太宗󰱃子，盖稷同母兄）代乏曰：「時事變遷，代乏素為昭道王書兒，今為使者。亦如平章初為帝子，今反為降虜人也。」[61b*1*4]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Ích Tắc viết: “Nhữ vô nãi Chiêu Đạo vương gia thư nhi gia?” (Chiêu Đạo Vương danh Quang Xưởng, Thái Tông thứ tử, cái Tắc đồng mẫu huynh) Đại Phạp viết: “Thời sự biến thiên, Đại Phạp tố vi Chiêu Đạo vương thư nhi, kim vi sứ giả. Diệc như Bình chương sơ vi đế tử, kim phản vi hàng lỗ nhân dã”.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 益稷有慚色，自此我使至，不復坐省堂矣。[61b*4*3]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Ích Tắc hữu tàm sắc, tự thử ngã sứ chí, bất phục tọa tỉnh đường hĩ.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 癸巳，九年（三月以後英宗興隆元年，元至元三十年）。[61b*5*1]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Quý Tị, cửu niên (tam nguyệt dĩ hậu Anh Tông Hưng Long nguyên niên, Nguyên Chí Nguyên tam thập niên).

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 春，三月，九日，帝禪位于皇太子烇即皇帝位。[61b*5*21]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Xuân, tam nguyệt, cửu nhật, đế thiền vị vu Hoàng thái tử Thuyên tức Hoàng đế vị.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 改元興隆元年。[61b*6*11]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Cải nguyên Hưng Long nguyên niên.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 大赦。[61b*6*17]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Đại xá.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 稱英皇。[61b*6*19]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Xưng Anh Hoàng.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 尊上皇曰：憲堯光聖太上皇帝，保聖皇后為欽慈保聖皇太后。[61b*7*3]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Tôn thượng hoàng viết: Hiến Nghiêu Quang Thánh Thái Thượng Hoàng Đế, Bảo Thánh Hoàng hậu vi Khâm Từ Bảo Thánh Hoàng thái hậu.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 羣臣上尊號曰：應天廣運仁明聖孝皇帝，封妃為文德夫人，尋廢。[61b*8*8]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Quần thần thượng tôn hiệu viết: Ứng Thiên Quảng Vận Nhân Minh Thánh Hiếu Hoàng Đế, phong phi vi Văn Đức phu nhân, tầm phế.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 納文德妹為聖 …… [61b*9*14]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Nạp Văn Đức muội vi Thánh …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 … [61a] của Hưng Nhượng Vương Quốc Tảng làm phi cho thái tử.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Lấy Đinh Củng Viên làm Thái tử thiếu bảo, thăng tước Quan nội hầu.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Tháng 3, xuống chiếu rằng phàm văn tự bán đứt hoặc cầm đợ thì phải làm hai bản giống nhau, mỗi bên cầm một bản.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Xuống chiếu cho những mua dân lương thiện làm nô tỳ thì phải cho chuộc lại; ruộng đất, nhà cửa không theo luật này. Vì là nạn đói hai năm Canh Dần và Tân Mão, nhiều người chết, [nên có chiếu này].

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Vua từng ngự chơi bên ngoài, giữa đường, hễ gặp gia đồng của vương hầu thì tất gọi chúng mà hỏi: “Chủ mày đâu?”, rồi răn các vệ sĩ không được thét đuổi. Đến khi về cung, bảo tả hữu rằng:

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 “Ngày thường thì có thị vệ tả hữu, khi quốc gia lắm hoạn nạn thì chỉ có bọn chúng có mặt”. Vì là vua cảm mến bọn chúng đi theo bảo vệ mình hồi phải chạy ra khỏi kinh thành mà nói thế.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Nguyễn Đại Phạp đến nước Nguyên, người Nguyên gọi là Lão lệnh công. Đại Phạp tới Ngọc Châu, vào yết kiến các quan bình chương ở hành tỉnh. Lúc ấy Chiêu Quốc Vương Ích Tắc cũng ngồi ở đó. Đại Phạp [61b] chỉ không chào một mình hắn. Ích Tắc hỏi: “Ngươi không phải là tên biên chép ở nhà Chiêu Đạo Vương đó ư?” (Chiêu Đạo Vương trước tên là Quang Xưởng, là con thứ của Thái Tông, anh cùng mẹ của Ích Tắc).

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Đại Phạp trả lời: “Việc đời đổi thay, Đại Phạp trước vốn là tên biên chép cho Chiêu Đạo Vương, nay là sứ giả, cũng như Bình chương xưa kia là con vua, nay lại là người đầu hàng giặc”.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Ích Tắc có vẻ hổ thẹn. Từ đấy về sau, sứ ta đến, hắn không còn ngồi ở tỉnh đường nữa.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Quý Tỵ, [Trùng Hưng] năm thứ 9 [1293], (từ tháng 3 trở đi là Anh Tông Hưng Long năm thứ 1, Nguyên Chí Nguyên năm thứ 30).

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Mùa xuân, tháng 3, ngày mồng 9, vua nhường ngôi cho Hoàng thái tử Thuyên. [Hoàng thái tử Thuyên] lên ngôi hoàng đế, đổi niên hiệu là Hưng Long năm thứ 1, đại xá, tự xưng là Anh Hoàng, tôn Thượng hoàng làm Hiến Nghiêu Quang Thánh Thái Thượng Hoàng Đế, tôn Bảo Thánh hoàng hậu làm Khâm Từ Bảo Thánh hoàng thái hậu. Quần thần dâng tôn hiệu là Ứng Thiên Quảng Vận Nhân Minh Thánh Hiếu Hoàng Đế. Phong bà phi làm Văn Đức phu nhân, rồi lại phế đi, lấy em gái Văn Đức làm Thánh …