Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Nhân Tông Hoàng Đế [BK5, 62a62b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 姿夫人。[62a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … Tư phu nhân.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 〇秋，九月，十三日，欽慈保聖皇太后崩于龍興府魯江，權安殯龍興宫。[62a*1*5]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 〇 Thu, cửu nguyệt, thập tam nhật, Khâm Từ Bảo Thánh Hoàng thái hậu băng vu Long Hưng phủ Lỗ Giang, quàn an tấn Long Hưng cung.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 太后柔嘉聰彗，仁能逮下。[62a*2*12]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Thái hậu nhu gia thông tuệ, nhân năng đãi hạ.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 上皇嘗築虎圈於望樓陛，[62a*3*3] 令軍士摶虎，御樓觀之。[62a*3*13]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Thượng hoàng thường trúc hổ khuyên ư vọng lâu bệ, lệnh quân sĩ đoàn hổ, ngự lâu quan chi.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 太后與妃嬪皆從侍。[62a*4*3]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Thái hậu dữ phi tần giai tòng thị.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 樓卑，圈準皆亦卑，虎忽脱圈攀樓。[62a*4*11]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Lâu ti, khuyên chuẩn giai diệc ti, hổ hốt thoát khuyên phan lâu.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 樓上人皆散走。[62a*5*5]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Lâu thượng nhân giai tán tẩu.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 上皇與太后獨與侍女四五人在。[62a*5*11]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Thượng hoàng dữ Thái hậu độc dữ thị nữ tứ ngũ nhân tại.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 太后度不免，即以席遮，上皇亦自襨。[62a*6*5]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Thái hậu độ bất miễn, tức dĩ tịch già, Thượng hoàng diệc tự phức.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 虎登樓，便蒼黃（號啸之聲）跳下，無擊攫之患。[62a*6*19]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Hổ đăng lâu, tiện thương hoàng (hiệu khiếu chi thanh) khiêu hạ, vô kích quắc chi hoạn.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 上皇又嘗御天安殿觀鬪象於龍墀。[62a*7*17]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Thượng hoàng hựu thường ngự Thiên An điện quan đấu tượng ư Long Trì.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 象忽脱突入，将簦殿。[62a*8*10]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Tượng hốt thoát đột nhập, tương đăng điện.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 左右皆驚散，惟太后在焉。[62a*8*18]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Tả hữu giai kinh tán, duy Thái hậu tại yên.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 史臣吳士連曰：虎善攫，象善觸，𡸈不為畏且懾乎。[62b*1*1]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Hổ thiện quắc, tượng thiện xúc, khởi bất vi úy thả nhiếp hồ.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 而太后當奔突跳梁之際，心神不動，處之泰然，盖慮定理明也。[62b*2*2]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Nhi Thái hậu đương bôn đột khiêu lương chi tế, tâm thần bất động, xử chi thái nhiên, cái lự định lí minh dã.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 夫以婦人柔婉之姿，而䏻知此，北婕妤當熊，抑亦無愧。[62b*3*8]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Phu dĩ phụ nhân nhu uyển chi tư, nhi năng tri thử, Bắc Tiệp Dư đương hùng, ức diệc vô quý.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 為士大夫者，可不思造乎，慮定理明之域，以處事幾之变哉。[62b*4*11]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Vi sĩ đại phu giả, khả bất tư tạo hồ, lự định lí minh chi vực, dĩ xử sự cơ chi biến tai.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 或曰，仁宗之觀摶虎鬪象，太后果賢耶宜諫止之。[62b*5*16]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Hoặc viết, Nhân Tông chi quan đoàn hổ đấu tượng, Thái hậu quả hiền gia nghi gián chỉ chi.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 諫而不從，脱簮珥謝罪可也。[62b*6*17]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Gián nhi bất tòng, thoát trâm nhị tạ tội khả dã.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 今乃從觀之，事至危迫，得免為幸，何足為賢。[62b*7*10]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Kim nãi tòng quan chi, sự chí nguy bách, đắc miễn vi hạnh, hà túc vi hiền.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 曰是責難之辝非常情之論也。[62b*8*9]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Viết thị trách nan chi từ phi thường tình chi luận dã.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 … [62a] Tư phu nhân.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Mùa thu, tháng 9, ngày 13, Khâm từ bảo thánh hoàng thái hậu băng ở Lỗ Giang, phủ Long Hưng, tạm quàn ở cung Long Hưng.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Thái hậu nhu mì đức tốt, thông minh sáng suốt, nhân hậu với kẻ dưới.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Thượng hoàng có lần làm chuồng hổ ở thềm Vọng Lâu, sai quân sĩ đánh nhau với hổ, [thượng hoàng] ngự trên lầu để xem, thái hậu và phi tần đều theo hầu. Lầu thấp, song chuồng hổ và thềm cũng thấp, hổ bỗng nhiên thoát khỏi chuồng trèo lên lầu. Người trên lầu đều tan chạy cả. Chỉ có Thượng hoàng và Thái hậu cùng 4, 5 thị nữ còn ở đó. Thái hậu nghĩ không khỏi bị hại, mới lấy chiếc chiếu che cho Thượng hoàng và tự che mình. Hổ lên lầu gầm rống rồi nhảy xuống không vồ hại ai cả.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Lại một lần Thượng hoàng ngự điện Thiên An xem đấu voi ở Long Trì. Con voi bỗng nhiên xổng thoát, xông tới, định lên điện, tả hữu đều sợ hãi tan chạy cả, chỉ có Thái hậu vẫn ở đó.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 [62b] Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Hổ hay vồ, voi hay quật, há chẳng đáng khiếp sợ sao. Thế mà Thái hậu đương lúc chúng lồng lộn xông xáo, tâm thần không dao động, bình tĩnh đối phó vì bà suy nghĩ chín chắn, lý lẽ đã sáng tỏ vậy.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Kể người đàn bà dáng điệu mềm yếu mà có thể như thế, so với nàng Tiệp Dư ngày xưa đứng chắn gấu [cho vua]¹, có lẽ cũng không thẹn gì. Kẻ sĩ đại phu, há chẳng nghĩ làm thế nào đạt đến mức suy nghĩ chín chắn, lý lẽ sáng tỏ, để đối phó với mọi chuyển biến của sự cơ hay sao?

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Có người nói Nhân Tông xem đánh hổ, đấu voi, nếu Thái hậu quả là người hiền, thì nên can ngăn đi, can mà [vua] không nghe, thì cởi trâm hoa để tạ tội là phải². Nay lại đi theo để xem, đến lúc nguy cấp, thoát khỏi tai họa là may, sao lại được gọi là hiền?

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Xin thưa: Đó là những lời trách quá đáng, không phải là lời bàn thường tình.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 ^⇡ 1 Phùng Tiệp Dư, là một cung nhân của Hán Nguyên Đế; đứng hầu Nguyên Đế xem chuồng gấu, gấu bỗng xổng thoát, định trèo lên điện, Tiệp Dư đứng chắn trước vua, ngăn không cho gấu đụng đến vua.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 ^⇡ 2 Theo tích Khương Hậu, vợ Chu Tuyên Vương, Khương Hậu thấy vua hay dậy trưa, khuyên mãi không được, bèn cởi bỏ trâm hoa mà tạ tội. Tuyên Vương từ đấy chăm chính sự, ra chầu sớm, bãi chầu muộn.