Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Phế Đế [BK8, 10a10b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 三月，以黎季犛同平章事，賜釼一把，旗一隻，題曰：「文武全才，君臣同㥁。」[10a*1*2]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Tam nguyệt, dĩ Lê Quý Ly Đồng bình chương sự, tứ kiếm nhất bá, kì nhất chích, đề viết: “Văn võ toàn tài, quân thần đồng đức”.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 季犛，作國語詩謝之。[10a*2*11]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Quý Ly tác quốc ngữ thi tạ chi.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 史臣吳士連曰：亂臣賊子之得行，其計非一朝一夕之故，其所由來漸矣。[10a*3*1]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Loạn thần tặc tử chi đắc hành, kì kế phi nhất triêu nhất tịch chi cố, kì sở do lai tiệm hĩ.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 故聖人必辨之於早，而謹履霜之漸焉！胡氏篡陳，非特藝皇不謹其漸，而又啓其端也。[10a*4*12]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Cố Thánh nhân tất biện chi ư tảo, nhi cẩn lí sương chi tiệm yên! Hồ thị soán Trần, phi đặc Nghệ Hoàng bất cẩn kì tiệm, nhi hựu khải kì đoan dã.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 戊戌，十二年（十一月以後順宗光泰元年，明洪武二十一年）。夏，五月，以陳杜為宫令。[10a*7*1]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Mậu Tuất, thập nhị niên (thập nhất nguyệt dĩ hậu Thuận Tông Quang Thái nguyên niên, Minh Hồng Vũ nhị thập nhất niên). Hạ, ngũ nguyệt, dĩ Trần Đỗ vi Cung lệnh.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 杜乃上位侯鑁之子，[10a*8*7] 其母再嫁季犛，故有是命。[10a*8*15]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Đỗ nãi Thượng vị hầu tông chi tử, kì mẫu tái giá Quý Ly, cố hữu thị mệnh.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 後改姓胡。[10a*9*7]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Hậu cải tính Hồ.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 〇六月以黎季犛為 [10a*9*12] 判首知左右班事，内人阮喟知殿内，陳寗知樞𡧸院事。[10b*1*1]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 〇 Lục nguyệt, dĩ Lê Quý Ly vi Phán thủ tri tả hữu ban sự, nội nhân Nguyễn Vị tri Điện nội, Trần Ninh tri Khu mật viện sự.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 入内行遣左司王汝舟致仕，以黎與議代之。[10b*2*4]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Nhập nội hành khiển tả ti Vương Nhữ Chu trí sĩ, dĩ Lê Dữ Nghị đại chi.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 秋，八月，彗星見西方。[10b*3*4]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Thu, bát nguyệt, Tuệ tinh hiện tây phương.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 帝與太尉𩖀謀曰：「上皇寵愛外戚季犛，肆意任用，若不先為之慮，後必難制矣。」[10b*3*12]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Đế dữ Thái úy Ngạc mưu viết: “Thượng hoàng sủng ái ngoại thích Quý Ly, tứ ý nhiệm dụng, nhược bất tiên vi chi lự, hậu tất nan chế hĩ”.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 王汝舟子汝梅是學，因泄其謀。[10b*5*6]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Vương Nhữ Chu tử Nhữ Mai thị học, nhân tiết kì mưu.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 季犛知之，多方勸季犛出大吏山以待變。[10b*5*18]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Quý Ly tri chi, Đa Phương khuyến Quý Ly xuất Đại Lại sơn dĩ đãi biến.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 范巨論曰：「不可。[10b*6*16]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Phạm Cự Luận viết: “Bất khả.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 一出亍外，難以圖存。」[10b*7*4]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Nhất xuất xúc ngoại, nan dĩ đồ tồn”.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 季犛曰：「縱無方策我當自尽，不假人手。」[10b*7*12]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Quý Ly viết: “Túng vô phương sách, ngã đương tự tận, bất giả nhân thủ”.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 巨論曰：「上皇之心，深󰲤帝殺冠服大王之故，帝頗不諧。[10b*8*9]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Cự Luận viết: “Thượng hoàng chi tâm, thâm hàm Đế sát Quan phục đại vương chi cố, Đế phả bất hài.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 今天下權柄在大人，…… [10b*9*12]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Kim thiên hạ quyền bính tại đại nhân, …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 [10a] Tháng 3, Lấy Lê Quý Ly làm Đồng bình chương sự, ban cho một thanh gươm, một lá cờ đề 8 chữ “Văn võ toàn tài, quân thần đồng đức”¹ Quý Ly làm bài thơ quốc ngữ tạ ơn.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Bọn loạn thần tặc tử mà thực hiện mưu kế của chúng, nguyên nhân không phải là một sớm một chiều. Việc đó có ngọn nguồn hình thành dần từ lâu rồi. Cho nên, thánh nhân phải nhận biết âm mưu đó từ sớm và thận trọng phòng giữ như giẫm lên sương². Họ Hồ cướp ngôi nhà Trần chẳng những vì Nghệ Hoàng không thận trọng trước âm mưu của nó, mà còn vì đã gây ra đầu mối nữa.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 Mậu Thìn, [Xương Phù] năm thứ 12 [1388], (từ tháng 11 về sau là Thuận Tông Quang Thái năm thứ 1, Minh Hồng Vũ năm thứ 21).

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Mùa hạ, tháng 5, lấy Trần Đỗ làm cung lệnh. Đỗ là con Thượng vị hầu Tông, mẹ Đỗ cải giá lấy Quý Ly, cho nên có lệnh này. Sau Đỗ đổi làm họ Hồ.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Tháng 6, lấy Lê Quý Tỳ³ làm [10b] phán thủ Tri tả hữu ban sự; nội nhân Nguyễn Vị làm Tri điện nội; Trần Ninh làm tri khu mật viện sự.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Nhập nội hành khiển tả ty Vương Nhữ Chu trí sĩ, lấy Lê Dữ Nghị lên thay.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Mùa thu, tháng 8, sao Chổi hiện ở phương tây. Vua bàn mưu với Thái úy Ngạc rằng:

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 “Thượng hoàng tin yêu ngoại thích là Quý Ly, cho hắn mặc sức làm gì thì làm, nếu không lo trước đi thì sau sẽ rất khó chế ngự”.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Con Vương Nhữ Chu là Nhữ Mai hầu vua học, nhân tiết lộ mưu đó. Quý Ly biết được. Đa Phương khuyên Quý Ly lánh ra núi Đại Lại⁴ để đợi biến động. Phạm Cự Luận nói:

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 “Không được, một khi đã ra ngoài thì khó lo chuyện sống còn”.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Quý Ly nói:

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 “Nếu không còn phương sách gì thì ta đành tự tử, không để tay kẻ khác giết mình”.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Cự Luận nói:

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 “Thượng hoàng trong lòng vẫn căm vua về việc giết Quan Phục Đại Vương, vua rất không hài lòng. Nay quyền bính trong thiên hạ đều ở đại nhân cả …

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 ^⇡ 1 Văn võ toàn tài, vua tôi một dạ.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 ^⇡ 2 Kinh Dịch có câu: “Lý sương nhi kiên băng chí” (Giẫm lên sương thì biết sẽ có băng cứng), ý nói phải thận trọng đề phòng sự biến xảy ra, khi mới thấy triệu chứng, như thấy có sương là biết sẽ có đóng băng.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 ^⇡ 3 Tỳ là em của Quý Ly.

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 ^⇡ 4 Núi Đại Lại: Cũng gọi là núi Kim Âu. Thuộc huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa ngày nay.