Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Phế Đế [BK8, 13a13b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 下主兵，雖元旦之有識，且老於事猶無祭何，况莊定哉！」曰：「觀其内不自安而欲自盡，則季犛制之易耳。」[13a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … hạ chủ binh, tuy Nguyên Đán chi hữu thức, thả lão ư sự do vô tế, hà huống Trang Định tai!” Viết: “Quan kì nội bất tự an nhi dục tự tận, tắc Quý Ly chế chi dị nhĩ”.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 先去多方、巨論，以翦其羽翼則勢孤矣。[13a*3*6]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Tiên khứ Đa Phương, Cự Luận, dĩ tiễn kì vũ dực, tắc thế cô hĩ.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 初，睿宗后黎氏，靈德之母，黎季犛之從妹也。[13a*5*1]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Sơ, Duệ Tông hậu Lê thị, Linh Đức chi mẫu, Lê Quý Ly chi tòng muội dã.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 睿宗南征不返，后遂削髮為尼。會藝宗以靈德嗣位，后辭讓不𠃔乃涕泣謂親人曰：「吾兒福簿，難堪大任，以是取禍耳。[13a*5*18]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Duệ Tông nam chinh bất phản, hậu toại tước phát vi ni. Hội Nghệ Tông dĩ Linh Đức tự vị, hậu từ nhượng bất doãn, nãi thế khấp vị thân nhân viết: “Ngô nhi phúc bạc, nan kham đại nhiệm, dĩ thị thủ hoạ nhĩ.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 先皇棄世，未亡人惟欲死不欲見世事，况見子之将危乎？」后崩二年而靈德 [13a*8*9] 遇害。[13b*1*1]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Tiên hoàng khí thế, vị vong nhân duy dục tử bất dục kiến thế sự, huống kiến tử chi tương nguy hồ?” Hậu băng nhị niên nhi Linh Đức ngộ hại.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 史臣吳士連曰：靈德之立也由藝皇，其廢也亦由藝皇。[13b*2*1]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Linh Đức chi lập dã do Nghệ Hoàng, kì phế dã diệc do Nghệ Hoàng.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 初不聽黎后之辭，以義也；終納季犛之譛，以私也。[13b*3*5]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Sơ bất thính Lê hậu chi từ, dĩ nghĩa dã; chung nạp Quý Ly chi tiếm, dĩ tư dã.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 然則初之立也何其明，而終之廢也何其暗歟。又縊殺之，甚矣！[13b*4*7]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Nhiên tắc sơ chi lập dã hà kì minh, nhi chung chi phế dã hà kì ám dư. Hựu ải sát chi, thậm hĩ!

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 封太尉𩖀為大王。[13b*6*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Phong Thái úy Ngạc vi Đại vương.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 先是，靈德被降，季犛揚言立𩖀為嗣。[13b*6*8]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Tiên thị, Linh Đức bị giáng, Quý Ly dương ngôn lập Ngạc vi tự.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 及事濟，𩖀辝季犛乘間曰：「太尉能辝大位，是大德也。」[13b*7*4]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Cập sự tế, Ngạc từ Quý Ly thừa gian viết: “Thái úy năng từ đại vị, thị đại đức dã”.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 上皇然其言，[13b*8*6] 故有是命。[13b*8*11]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Thượng hoàng nhiên kì ngôn, cố hữu thị mệnh .

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 〇二十七月，上皇立少子昭定王顒為皇帝。[13b*8*16]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 〇 Nhị thập thất nguyệt, Thượng hoàng lập thiếu tử Chiêu Định vương Ngung vi Hoàng đế.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 顒即位，改元 …… [13b*9*14]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Ngung tức vị, cải nguyên …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 [13a] dưới nắm binh quyền, dẫu đến Nguyên Đán là người có kiến thức, lại lão luyện sự đời còn không làm gì được, huống chi là Trang Định! Xin thưa: Cứ xem nó trong lòng lo sợ mà định tự tử, thì việc chế ngự Quý Ly cũng dễ thôi! Trước hết hãy trừ bọn Đa Phương, Cự Luận để chặt vây cánh của nó đi, thì thế nó phải cô lập ngay.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Trước đây, bà Lê thị, hoàng hậu của Duệ Tông là mẹ Linh Đức Vương, em họ của Quý Ly, Duệ Tông đi đánh phương Nam không trở về, bà cắt tóc làm ni cô. Khi Duệ Tông lập Linh Đức lên ngôi, hậu từ chối không được, bèn khóc lóc nói với những người thân thích rằng:

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 “Con ta phúc bạc, khó lòng gánh vác nổi trách nhiệm lớn, nó đến phải tai họa vì việc đó thôi. Tiên hoàng xa lìa cõi thế, kẻ chưa chết này chỉ muốn chết theo, không muốn trông thấy việc đời nữa, huống chi lại phải nhìn thấy con mình sắp bị nguy hiểm nữa”.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Bà mất được hai năm thì Linh Đức [13b] bị hại.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Linh Đức được lập lên là do Nghệ Hoàng, bị phế bỏ cũng do Nghệ Hoàng. Trước không nghe lời bà hoàng hậu Lê thị là vì nghĩa, sau nghe lời gièm của Quý Ly là vì tư tình. Thế thì khi trước lập lên sao sáng suốt thế! Mà sau phế bỏ sao mà ngu tối thế! Lại còn thắt cổ chết Linh Đức thì thực quá lắm!

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Phong Thái úy Ngạc làm Đại Vương.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Trước đó, Linh Đức bị giáng, Quý Ly nói phao là lập Ngạc lên nối ngôi. Đến khi xong công việc, Ngạc từ chối không nhận, Quý Ly nhân dịp ấy tâu rằng:

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 “Thái úy biết từ chối ngôi báu, đó là đức lớn”.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Thượng hoàng cho lời ấy là phải nên có lệnh này.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Ngày 27, Thượng hoàng lập con út là Chiêm Định Vương Ngung làm Hoàng đế. Ngung lên ngôi, đổi niên hiệu là …