Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tông Hoàng Đế [BK5, 19a19b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 剽掠沿海居民。[19a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … phiêu lược duyên hải cư dân.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 帝即位，懷之以德，遣使徃諭，雖常入貢，而復乞故地，且有窺覦之意。[19a*1*7]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Đế tức vị, hoài chi dĩ đức, khiến sứ vãng dụ, tuy thường nhập cống, nhi phục khất cố địa, thả hữu khuy du chi ý.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 帝怒，故有親征之役。[19a*2*14]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Đế nộ, cố hữu thân chinh chi dịch .

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 〇冬，十二月，獲占城主妻布耶羅，及其臣妾、人民而還（或云獲占城主布耶羅，非也。若果然，文休作史記，何不引與擒乍斗並稱哉？今從孚先為是。）[19a*3*4]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 〇 Đông, thập nhị nguyệt, hoạch Chiêm Thành chủ thê Bố Gia La, cập kì thần thiếp, nhân dân nhi hoàn (hoặc vân hoạch Chiêm Thành chúa Bố Gia La, phi dã. Nhược quả nhiên, Văn Hưu tác sử ký, hà bất dẫn dữ cầm Sạ Đẩu tịnh xưng tai? Kim tòng Phu Tiên vi thị).

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 癸丑，三年（宋寶祐元年）。[19a*5*1]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Quý Sửu, tam niên (Tống Bảo Hựu nguyên niên).

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 夏，四月，以欽天大王日皎為太尉。[19a*5*10]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Hạ, tứ nguyệt, dĩ Khâm Thiên đại vương Nhật Hiệu vi Thái úy.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 六月，立國學院，塑孔子、周公、亞聖，書七十二賢像奉事。[19a*6*2]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Lục nguyệt, lập Quốc học viện, tố Khổng tử, Chu Công, Á Thánh, thư Thất thập nhị hiền tượng phụng sự.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 〇秋八月，立講武堂。[19a*7*5]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 〇Thu bát nguyệt, lập Giảng Võ đường .

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 〇九月，詔天下儒士詣國子院，講四書六經。[19a*7*13]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 〇 Cửu nguyệt, chiếu thiên hạ nho sĩ nghệ Quốc tử viện, giảng tứ thư lục kinh.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 甲寅，四年（宋寶祐二年）。[19a*9*1]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Giáp Dần, tứ niên (Tống Bảo Hựu nhị niên).

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 夏，五月，定宗室、文武百官輿服 [19a*9*10] 騶從有差。[19b*1*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Hạ, ngũ nguyệt, định tông thất, văn võ bá quan dư phục sô tòng hữu sai.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 自宗室至五品官皆得轎馬紙鴉。[19b*1*5]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Tự tông thất chí ngũ phẩm quan giai đắc kiệu mã chỉ a.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 宗室則鳳頭轎朱添。[19b*2*2]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Tông thất tắc phượng đầu kiệu chu thiêm.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 相國則鸚鵡轎黑添紫盖。[19b*2*10]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Tướng quốc tắc anh vũ kiệu hắc thiêm tử cái.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 三品以上雲頭青盖，四品至六品平頭轎。[19b*3*3]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Tam phẩm dĩ thượng vân đầu thanh cái, tứ phẩm chí lục phẩm bình đầu kiệu.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 五品以上青盖，六七品皂紙盖，騶從多者千人，少者百人。[19b*4*4]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Ngũ phẩm dĩ thượng thanh cái, lục thất phẩm tạo chỉ cái, sô tòng đa giả thiên nhân, thiểu giả bách nhân.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 時，王侯多以手搏及獨行盗為勇。[19b*5*9]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Thời, vương hầu đa dĩ thủ bác cập độc hành đạo vi dũng.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 武威王唯（太宗之子）亦為之。[19b*6*5]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Vũ Uy vương Duy (Thái Tông chi tử) diệc vi chi.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 一日，武威手搏於東步頭，帝微行見之曰：「肥而晢者誰也，捉來以供使令。」[19b*6*16]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Nhất nhật, Vũ Uy thủ bác ư Đông Bộ Đầu, đế vi hành kiến chi viết: “Phì nhi triết giả thùy dã, tróc lai dĩ cung sử lệnh”.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 武威聞之乃迯。[19b*8*8]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Vũ Uy văn chi nãi đào .

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 〇六月，鬻官田，每一靣錢五鏹（時，謂鏹為靣），許民人賣為私。[19b*8*15]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 〇 Lục nguyệt, chúc quan điền, mỗi nhất diện tiền ngũ cường (thời, vị cưỡng vi diện), hứa dân nhân mại vi tư.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 … [19a] đến cướp bóc dân cư ven biển. Vua lên ngôi, lấy đức vỗ về, sai sứ sang dụ, tuy họ có thường sang cống, nhưng lại đòi xin lại đất cũ, và có ý dòm ngó [nước ta]. Vua giận, nên có việc thân chinh này.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Mùa đông, tháng 12, bắt được vợ của chúa Chiêm Thành là Bố Da La và nhiều thần thiếp, nhân dân của y rồi về.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 (Có thuyết nói bắt được chúa Chiêm Thành Bố Da La là sai. Nếu quả như thế thì Lê Văn Hưu làm Sử ký sao không dẫn để ca ngợi cùng với việc bắt được Sạ Đẩu. Nay theo [Phan] Phu Tiên là phải).

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Quý Sửu, Nguyên Phong năm thứ 3 [1253], (Tống Bảo Hựu năm thứ 1).

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Mùa hạ, tháng 4, cho Khâm Thiên Đại Vương Nhật Hiệu làm Thái úy.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Tháng 6, lập Quốc học viện. Đắp tượng Khổng Tử, Chu Công và Á Thánh (Mạnh Tử), vẽ tranh 72 người hiền¹ để thờ.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Mùa thu, tháng 8, lập Giảng võ đường.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Tháng 9, xuống chiếu vời nho sĩ trong nước đến Quốc tử viện giảng tứ thư lục kinh.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Giáp Dần, [Nguyên Phong] năm thứ 4 [1254], (Tống Bảo Hựu năm thứ 2). Mùa hạ, tháng 5, định quy chế xe kiệu, mũ áo và người hầu cho tôn thất và các quan văn võ [19b] theo thứ bậc khác nhau.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Từ tông thất cho đến quan ngũ phẩm đều được đi kiệu, ngựa và võng. Tôn thất thì kiệu đầu đòn chạm phượng sơn son, tướng quốc thì kiệu đầu đòn chạm vẹt sơn đen, lọng tía; từ tam phẩm trở lên thì kiệu đầu đòn chạm mây, lọng xanh; từ tứ phẩm đến lục phẩm thì kiệu đầu đòn bằng dầu; ngũ phẩm trở lên thì lọng xanh; lục thất phẩm thì lọng giấy đen. Người theo hầu nhiều thì 1.000 người, ít thì 100 người.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 Bấy giờ các vương hầu phần nhiều coi việc đánh nhau bằng tay không và một mình đi cướp là dũng cảm. Vũ Uy vương Duy (con Thái Tông) cũng làm thế. Một hôm, Vũ Uy [Vương] đánh nhau tay không ở Đông Bộ Đầu, vua vi hành qua đấy trông thấy hỏi rằng:

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 “Người béo và trắng kia là ai, bắt lại đây để sai bảo”.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 Vũ Uy [Vương] nghe thế trốn mất.

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 Tháng 6, bán ruộng công², mỗi diện là 5 quan tiền (bấy giờ gọi mẫu là diện), cho phép nhân dân mua làm ruộng tư.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 ^⇡ 1 Chỉ 72 học trò xuất sắc của Khổng Tử (Thất thập nhị hiền).

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 ^⇡ 2 Nguyên văn chữ Hán là “quan điền”.