Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thái Tông Hoàng Đế [BK5, 22a22b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 納之，󰀋為惠肃夫人。[22a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … nạp chi, sách vi Huệ Túc phu nhân .

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 〇秋，八月，㱕化寨主何屈驛奏元使來。[22a*1*10]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 〇 Thu, bát nguyệt, Quy Hóa trại chủ Hà Khuất dịch tấu Nguyên sứ lai .

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 〇九月，詔左右将軍将水步軍禦邉，受國峻節制。[22a*2*6]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 〇 Cửu nguyệt, chiếu tả hữu tướng quân tương thủy bộ quân ngự biên, thụ Quốc Tuấn Tiết chế .

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 〇冬，十一月，令天下脩繕噐械。[22a*3*6]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 〇 Đông, thập nhất nguyệt, lệnh thiên hạ tu thiện khí giới .

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 〇十二月，十二日，元将兀良合䚟（多切改）犯平厲源。[22a*3*18]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 〇 Thập nhị nguyệt, thập nhị nhật, Nguyên tướng Ngột Lương Hợp Đải (đa thiết cải) phạm Bình Lệ Nguyên.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 帝自将督戰，前󰱆矢石。[22a*4*19]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Đế tự tướng đốc chiến, tiền cốt thỉ thạch.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 官軍少却，帝顧左右，惟黎輔陳（即黎秦）單騎出入賊陣，顔色自若。[22a*5*7]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Quan quân thiểu khước, đế cố tả hữu, duy Lê Phụ Trần (tức Lê Tần) đơn kị xuất nhập tặc trận, nhan sắc tự nhược.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 時，有勸帝駐驛視戰者。[22a*6*13]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Thời, hữu khuyên đế trú dịch thị chiến giả.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 輔陳力諫曰：「今陛下特一孤注耳，宜避之，𡸈可輕信人言哉！」帝於是退，次瀘江。[22a*7*2]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Phụ Trần lực gián viết: “Kim bệ hạ đặc nhất cô chủ nhĩ, nghi tị chi, há khả khinh tín nhân ngôn tai!” Đế ư thị thoái, thứ Lô Giang.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 輔陳為殿，賊兵亂射。[22a*8*13]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Phụ Trần vi điện, tặc binh loạn xạ.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 輔陳以舟板翼之，得免。[22a*9*2]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Phụ Trần dĩ chu phản dực chi, đắc miễn.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 虜勢甚盛，又退保天幕 [22a*9*11] 江，從帝議及機密，人鮮有知之者。[22b*1*1]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Lỗ thế thậm thịnh, hựu thoái bảo Thiên Mạc giang, tòng đế nghị cập cơ mật, nhân tiên hữu tri chi giả.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 帝御小舟，就太尉日皎船問計。[22b*1*14]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Đế ngự tiểu chu, tựu Thái úy Nhật Hiệu thuyền vấn kế.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 日皎方靠船，坐不䏻起，惟以手指點水，寫「入宋」二字於船舷。[22b*2*7]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Nhật Hiệu phương kháo thuyền, tọa bất năng khởi, duy dĩ thủ chỉ điểm thủy, tả “nhập Tống” nhị tự ư thuyền huyền.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 帝問星罡軍何在（星罡日皎所領軍），對曰：「徵不至矣。」[22b*3*11]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Đế vấn Tinh Cang quân hà tại (Tinh Cang Nhật Hiệu sở lĩnh quân), đối viết: “Trưng bất chí hĩ”.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 帝即移舟問太師陳守度。[22b*4*11]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Đế tức di chu vấn Thái sư Trần Thủ Độ.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 對曰：「臣首未至地，陛下無煩他慮。」[22b*4*21]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Đối viết: “Thần thủ vị chí địa, bệ hạ vô phiền tha lự”.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 史臣吳士連曰：日皎同姓大臣，冦至怯驛，無扞禦之策，又導其君以出寓之方，将焉用彼相哉？[22b*6*1]？

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Nhật Hiệu đồng tính đại thần, khấu chí khiếp dịch, vô cản ngự chi sách, hựu đạo kì quân dĩ xuất ngụ chi phương, tương yên dụng bỉ tướng tai?

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 二十四日，帝及太子御樓船，進軍東步頭逆戰，大破之。[22b*8*2]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Nhị thập tứ nhật, đế cập Thái tử ngự lâu thuyền, tiến quân Đông Bộ Đầu nghịch chiến, đại phá chi.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 元軍遁㱕，至㱕化寨。[22b*9*4]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Nguyên quân độn quy, chí Quy Hóa trại.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 寨主何俸招集蛮人 …… [22b*9*12]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Trại chủ Hà Bổng chiêu tập man nhân …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 … [22a] vào cung. Vua nhận, sách phong làm Huệ Túc phu nhân.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Mùa thu, tháng 8, chủ trại Quy Hóa¹ là Hà Khuất sai chạy trạm tâu [vua] là có sứ Nguyên sang.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Tháng 9, xuống chiếu, lệnh tả hữu tướng quân đem quân thủy bộ ra ngăn giữ biên giới, theo sự tiết chế của Quốc Tuấn.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Mùa đông, tháng 11, lệnh truyền cả nước sắm sửa vũ khí.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Tháng 12, ngày 12, tướng Nguyên Ngột Lương Hợp Đải² xâm phạm Bình Lệ Nguyên³.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Vua thân hành đốc chiến, xông pha tên đạn. Quan quân hơi núng, vua ngoảnh trông tả hữu, chỉ có Lê Phụ Trần (tức Lê Trần) một mình một ngựa, ra vào trận giặc, sắc mặt bình thản như không.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Lúc ấy, có người khuyên vua dừng lại⁴ để chỉ huy chiến đấu. Phụ Trần cố sức can vua:

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 “Nay thì bệ hạ chỉ đánh một ván dốc túi thôi! Hãy nên tạm lánh chúng, sao lại có thể dễ dàng tin lời người ta thế!”.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 Bấy giờ, vua mới lui quân đóng ở sông Lô⁵. Phụ Trần giữ phía sau. Quân giặc bắn loạn xạ, Phụ Trần lấy ván thuyền che cho vua khỏi trúng tên giặc.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 Thế giặc rất mạnh, [vua] lại phải lui giữ sông Thiên Mạc⁶. Phụ Trần theo vua bàn những việc cơ mật, rất ít người biết được đều đó.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 [22b] Vua ngự thuyền nhỏ đến thuyền Thái úy Nhật Hiệu hỏi kế sách (chống giặc). Nhật Hiệu đương dựa mạn thuyền, cứ ngồi chứ không đứng dậy nổi, chỉ lấy ngón tay chấm nước viết hai chỉ “nhập Tống”⁷ lên mạn thuyền. Vua hỏi quân Tinh Cương ở đâu? (Tinh Cương là quân do Nhật Hiệu chỉ huy). Nhật Hiệu trả lời:

¶ 55 Leave a comment on paragraph 55 0 “Không gọi được chúng đến”.

¶ 56 Leave a comment on paragraph 56 0 Vua lập tức dời thuyền đến hỏi Thái sư Trần Thủ Độ, Thủ Độ trả lời:

¶ 57 Leave a comment on paragraph 57 0 “Đầu thần chưa rơi xuống đất, bệ hạ đừng lo gì khác”.

¶ 58 Leave a comment on paragraph 58 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Nhật Hiệu là đại thần cùng họ với vua. Giặc đến, khiếp sợ, hèn nhát, không có kế sách chống giữ, lại còn kiếm cách xui vua mình chạy đi ở nhờ nước khác, thì còn dùng hắn làm tướng làm gì?

¶ 59 Leave a comment on paragraph 59 0 Ngày 24, vua và Thái tử ngự lâu thuyền, tiến quân đến Đông Bộ Đầu, đón đánh, cả phá được quân giặc. Quân Nguyên chạy trốn về, đến trại Quy Hóa, chủ trại là Hà Bổng chiêu tập người Man …

¶ 60 Leave a comment on paragraph 60 0 ^⇡ 1 Trại Quy Hóa: thời Trần gồm đất tỉnh Yên Bái, phần hữu ngạn sông Hồng và đất các huyện sông Thao, Thanh Hòa và Yên Lập, tỉnh Vĩnh Phú hiện nay.

¶ 61 Leave a comment on paragraph 61 0 ^⇡ 2 Tên Mông Cổ là U-ry-ang-kha-đai (Uriyangqadai), có sách phiên âm là Ngột Lương Hợp Thai hay Ngột Lương Cáp Thai.

¶ 62 Leave a comment on paragraph 62 0 ^⇡ 3 Có lẽ là chỗ sông Cà Lồ gặp quốc lộ số 2, tức là vùng gần Hương Canh, huyện BÌnh Xuyên (nay là huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phú).

¶ 63 Leave a comment on paragraph 63 0 ^⇡ 4 Nguyên văn: “Khuyến đế trú dịch thị chiến”. 駐 驛 “trú dịch” nghĩa là “ở lại dịch trạm”, dùng ở đây không phù hợp. Chúng tôi ngờ rằng đó là hai chữ 駐 畢 “trú tất” có nghĩa là “dừng lại”, “dừng xe ngự”, một kiểu nói đối với vua. Chữ tất đã bị chép lầm thành chữ dịch do dạng chữ gần giống nhau.

¶ 64 Leave a comment on paragraph 64 0 ^⇡ 5 Thời Trần, gọi đoạn sông Hồng từ Bạch Hạc trở xuống là sông Lô.

¶ 65 Leave a comment on paragraph 65 0 ^⇡ 6 Sông Thiên Mạc: theo Cương mục là khúc sông Hồng chảy qua vùng bãi Mạn Trù, nay thuộc xã Tân Châu, huyện Châu Giang, tỉnh Hải Hưng.

¶ 66 Leave a comment on paragraph 66 0 ^⇡ 7 “Nhập Tống” nghĩa là chạy vào đất Tống. Bấy giờ nhà Tống còn giữ miền nam nước Tống.