Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thánh Tông Hoàng Đế [BK5, 27a27b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 國康年長，然乃常才，故相光啓。[27a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … Quốc Khang niên trưởng, nhiên nãi thường tài, cố tướng Quang Khải.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 史臣吳士連曰：陳家之制，王侯皆居鄕第，朝覲赴京，事畢還第，如國峻之於萬刼，守度之於玃鄕，國頊之於至靈是也。[27a*2*1]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Trần gia chi chế, vương hầu giai cư hương đệ, triều cận phó kinh, sự tất hoàn đệ, như Quốc Tuấn chi ư Vạn Kiếp, Thủ Độ chi ư quắc Hương, Quốc Chẩn chi ư Chí Linh thị dã.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 及入為相，始總天下事。[27a*4*10]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Cập nhập vi tướng, thủy tổng thiên hạ sự.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 然但持大綱，權㱕行遣。[27a*5*1]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Nhiên đản trì đại cương, quyền quy Hành khiển.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 輕者反重，而重者反輕，然而不重煩以事，亦保全之意。[27a*5*10]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Khinh giả phản trọng, nhi trọng giả phản khinh, nhiên nhi bất trùng phiền dĩ sự, diệc bảo toàn chi ý.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 且如元豊、丁巳胡虜入冦，王侯亦率家僮及鄕兵土豪，為勤王之師。[27a*6*13]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Thả như Nguyên Phong, Đinh Tị hồ lỗ nhập khấu, vương hầu diệc suất gia đồng cập hương binh thổ hào, vi cần vương chi sư.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 大定之变，又率村庄人為龍袋之迎，亦壮「維城」之勢也。[27a*8*3]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Đại Định chi biến, hựu suất thôn trang nhân vi long đại chi nghênh, diệc tráng “duy thành” chi thế dã.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 壬戌，五年（宋景定三年，元中綂三年）。[27b*1*1]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Nhâm Tuất, ngũ niên (Tống Cảnh Định tam niên, Nguyên Trung Thống tam niên).

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 春，二月，上皇御即墨行宫。[27b*1*15]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Xuân, nhị nguyệt, Thượng hoàng ngự Tức Mặc hành cung.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 大酺鄕老自六十歲以上，各賜爵二資，婦人絹二疋。[27b*2*1]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Đại bồ hương lão tự lục thập tuế dĩ thượng, các tứ tước nhị tư, phụ nhân quyến nhị thất.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 改即墨鄕為天長府，宫曰重光宫，又别構嗣君來朝所御之宫，曰：重華宫。[27b*3*2]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Cải Tức Mặc hương vi Thiên Trường phủ, cung viết Trùng Quang cung, hựu biệt cấu tự quân lai triều sở ngự chi cung, viết: Trùng Hoa cung.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 又建佛寺于重光之西，曰：普明寺。[27b*4*11]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Hựu kiến phật tự vu Trùng Quang chi Tây, viết: Phổ Minh tự.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 是後諸帝遜位，皆御是宫，因置两宫色役，以僃供奉，又置留守官掌之。[27b*5*5]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Thị hậu chư đế tốn vị, giai ngự thị cung, nhân trí lưỡng cung sắc dịch, dĩ bị cung phụng, hựu trí lưu thủ quan chưởng chi .

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 〇三月，詔諸軍造戰噐、戰船，水陸習陣于白鶴江九浮沙。[27b*6*14]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 〇 Tam nguyệt, chiếu chư quân tạo chiến khí, chiến thuyền, thủy lục tập trận vu Bạch Hạc giang cửu phù sa.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 〇秋，九月，錄囚北冦來時降元者，不原。[27b*7*17]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 〇 Thu, cửu nguyệt, lục tù Bắc khấu lai thời hàng Nguyên giả, bất nguyên.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 〇占城來貢。[27b*8*13]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 〇 Chiêm Thành lai cống.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 〇冬，十一月，元使馬合部等十人來問慶賀禮。[27b*8*18]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 〇 Đông, thập nhất nguyệt, Nguyên sứ Mã Hợp Bộ đẳng thập nhân lai vấn khánh hạ lễ.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 〇十二月，…… [27b*9*17]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 〇 Thập nhị nguyệt, …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 … [27a] là Quốc Khang lớn tuổi hơn, nhưng tài năng tầm thường, nên phong Quang Khải làm tướng.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Theo quy chế nhà Trần, các vương hầu đều ở phủ đệ nơi hương ấp của mình, khi chầu hầu thì đến kinh đô, xong việc lại về phủ đệ. Như Quốc Tuấn ở Vạn Kiếp, Thủ Độ ở Quắc Hương, Quốc Chẩn ở Chí Linh đều thế cả. Đến khi vào triều làm tể tướng, mới thống lĩnh việc nước. Nhưng cũng chỉ nắm đại cương thôi, còn quyền thì thuộc về Hành khiển. Người khinh lại thành trọng, người trọng lại thành khinh, mà không phải lo thêm một tầng công việc, cũng là có ý bảo toàn vậy. Vả lại, như năm Đinh Tỵ đời Nguyên Phong, giặc Nguyên sang cướp, các vương hầu cũng đem gia đồng và hướng binh thổ hào làm quân cần vương. Trong sự biến đời Đại Định¹ lại đem người thôn trang sắm sửa nghi trượng đi đón vua, đó cũng làm vững cái thế ”duy thành”² vậy.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 [27b] Nhâm Tuất, [Thiệu Long] năm thứ 5 [1262], (Tống Cảnh Định năm thứ 3, Nguyên Trung Thống năm thứ 3).

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Mùa xuân, tháng 2, thượng hoàng ngự đến hành cung Tức Mặc, ban tiệc lớn. Các hương lão từ 60 tuổi trở lên, mỗi người được ban tước hai tư³, đàn bà được hai tấm lụa.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Đổi hương Tức Mặc làm phủ Thiên Trường, cung gọi là Trùng Quang. Lại xây riêng một khu cung khác cho vua nối ngôi ngự khi về chầu, gọi là cung Trùng Hoa. Lại làm chùa ở phía tây cung Trùng Quang gọi là chùa Phổ Minh. Từ đó về sau, các vua nhường ngôi đều ngự ở cung này. Do đó, đặt sắc dịch hai cung để hầu hạ, lại đặt quan lưu thủ để trông coi.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Tháng 3, xuống chiếu cho các quân chế tạo vũ khí, chiến thuyền. Quân thủy, lục tập trận ở chín bãi phù sa sông Bạch Hạc⁴.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Mùa thu, tháng 9, soát tù, kẻ nào khi giặc Bắc sang mà đầu hàng quân Nguyên thì không tha.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Chiêm thành sang cống.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Mùa đông, tháng 11, nước Nguyên sai bọn Mã Hợp Bộ⁵ 10 người sang hỏi về lễ khánh hạ.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Tháng 12, …

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 ^⇡ 1 Bản khắc Toàn thư đã khắc nhầm chữ 大 Đại thành chữ 天 Thiên. Đại Định là niên hiệu của Dương Nhật Lễ. Dương Nhật Lễ là con người phường chèo, cướp ngôi nhà Trần (1369), các vương hầu tôn thất nhà Trần đem quân dàn các nơi đón Trần Phủ (Trần Nghệ Tông) từ trấn Đà Giang về kinh đô giành lại ngôi vua cho nhà Trần.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 ^⇡ 2 Thi Kinh, Tiểu nhã có câu: “Tông Tử duy thành” thường được hiểu với ý nghĩa là người tôn thất như bức thành bảo vệ triều đình, ý nói vương hầu tôn thất nhà Trần là bức tường thành bảo vệ ngai vàng vua Trần.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 ^⇡ 3 Quan chức đời xưa, mỗi cấp bậc chia làm nhiều tư, đủ số tư nhất định thì thăng một cấp.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 ^⇡ 4 Nguyên văn: “Bạch Hạc giang cửu phù sa”, chưa rõ nghĩa, tạm dịch như trên.

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 ^⇡ 5 Mã Hợp Bộ: là phiên âm của Mahmud (Ma-hơ-mút), một tín đồ Hồi giáo làm quan cho Hốt Tất Liệt.