Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thánh Tông Hoàng Đế [BK5, 35a35b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 來諭，以調民、助兵等六事。[35a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … lai dụ, dĩ điều dân, trợ binh đẳng lục sự.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 帝皆不咱。[35a*1*11]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Đế giai bất thính.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 〇秋，九月，十七日，皇長孫烇（七遠歹）生，立為皇太孫，未幾，立為東宫皇太子。[35a*1*16]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 〇 Thu, cửu nguyệt, thập thất nhật, hoàng trưởng tôn Thuyên (thất viễn ngạt) sinh, lập vi Hoàng thái tôn, vị cơ, lập vi Đông cung Hoàng thái tử.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 丁丑，五年（宋景炎二年，元至元十四年）。[35a*4*1]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Đinh Sửu, ngũ niên (Tống Cảnh Viêm nhị niên, Nguyên Chí Nguyên thập tứ niên).

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 春，二月，帝親征稔󰜏羅洞蠻獠，生擒部黨千餘人而還。[35a*4*16]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Xuân, nhị nguyệt, đế thân chinh Nẫm Bà La động Man Lạo, sinh cầm bộ đảng thiên dư nhân nhi hoàn.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 〇夏，四月，朔，上皇崩于萬壽宫。[35a*5*14]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 〇 Hạ, tứ nguyệt, sóc, Thượng hoàng băng vu Vạn Thọ cung.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 先是，上皇如御堂，忽見蜈蚣綠御衣。[35a*6*6]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Tiên thị, Thượng hoàng như ngự đường, hốt kiến ngô công lục ngự y.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 上皇驚，以手拂之，墜地鏗然有聲，視之，乃鉄釘也。占之曰：「是乃丁年之兆。」[35a*7*1]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Thượng hoàng kinh, dĩ thủ phất chi, trụy địa keng nhiên hữu thanh, thị chi, nãi thiết đinh dã. Chiêm chi viết: “Thị nãi Đinh niên chi triệu”.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 又嘗戲命明字阮墨老内觀驗其休𠧨。[35a*8*10]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Hựu thường hí mệnh Minh tự Nguyễn Mặc Lão nội quan nghiệm kì hưu cữu.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 墨老明日奉曰：「見一方函，四邉皆有 [35a*9*6] 月字，函上有一針一梳。」[35b*1*1]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Mặc lão minh nhật phụng viết: “Kiến nhất phương hàm, tứ biên giai hữu nguyệt tự, hàm thượng hữu nhất châm nhất sơ”.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 上皇又占曰：「函，棺也。四邉月字，是四月也。針能入物，是入棺也。梳，踈也。[35b*1*10]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Thượng hoàng hựu chiêm viết: “Hàm, quan dã. Tứ biên nguyệt tự, thị tứ nguyệt dã. Châm năng nhập vật, thị nhập quan dã. Sơ, sơ dã.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 是與汝等相踈也。」[35b*2*18]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Thị dữ nhữ đẳng tương sơ dã”.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 又時，當偎𠐞俳謔，每有「速至初一日番代」之語。上皇又占曰：「是初一日晏駕也。」[35b*3*6]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Hựu thời, đương ổi trỗi bài hước, mỗi hữu “Tốc chí sơ nhất nhật phiên đại” chi ngữ. Thượng hoàng hựu chiêm viết: “Thị sơ nhất nhật yến giá dã”.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 前年，上皇忽一日謂左右曰：「明年四月，予必死。」[35b*4*17]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Tiền niên, Thượng hoàng hốt nhất nhật vị tả hữu viết: “Minh niên tứ nguyệt, dư tất tử”.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 至是，果然。[35b*5*16]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Chí thị, quả nhiên.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 史臣吳士連曰：禎祥妖孽，唯誠者為䏻先知。故《易，大傳》言：「象事知噐，占事知來。」[35b*6*1] 

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Trinh tường yêu nghiệt, duy thành giả vi năng tiên tri. Cố Dịch, Đại truyện ngôn: “Tượng sự tri khí, chiêm sự tri lai”.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 必在説諸心、研諸慮之後。[35b*7*13]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Tất tại thuyết chư tâm, nghiên chư lự chi hậu. 

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 太宗之知來日占事也。[35b*8*5]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Thái Tông chi tri lai nhật chiêm sự dã.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 苟非理明心誠，而因事臆度，焉 [35b*8*14] 以取必未有不取禍於其後 …… [35b*9*8]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Câu phi lí minh tâm thành, nhi nhân sự ức độ, yên dĩ thủ tất vị hữu bất thủ họa ư kì hậu …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 … [35a] sang dụ 6 việc như điều dân, giúp quân v.v… Vua đều không nghe.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Mùa thu, tháng 9, ngày 17, hoàng trưởng tôn Thuyên sinh, lập làm hoàng thái tôn, ít lâu sau lập làm Đông cung hoàng thái tử.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Đinh Sửu, [Bảo Phù] năm thứ 5 [1277], (Tống Cảnh Viêm năm thứ 2, Nguyên Chí Nguyên năm thứ 14).

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Mùa xuân, tháng 2, vua thân chinh đánh người Man, Lạo ở động Nẫm Bà La¹, bắt sống bộ đảng hơn 1.000 người giải về.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Mùa hạ, tháng 4, ngày mồng 1, Thượng hoàng băng ở cung Vạn Thọ.

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Trước đó, Thượng hoàng đến ngự đường, bỗng thấy con rết bò trên áo ngự. Thượng hoàng sợ, lấy tay phủi nó rơi đánh “keng” xuống đất, nhìn xem thì hóa ra cái đinh sắt, đoán là điềm năm Đinh.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Lại có lần đùa sai Minh tự Nguyễn Mặc Lão dùng phép nghiệm quan nghiệm xem điềm lành hay điềm dữ. Hôm sau Mặc lão tâu: “Thấy một chiếc hòm vuông bốn mặt đều có [35b] chữ “nguyệt”, trên hòm có một cái kim, một chiếc lược”.

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Thượng hoàng lại đoán: “Hòm tức là quan tài, chữ “nguyệt” (tháng) ở bốn bên tức là tháng 4, cái kim có thể cắm vào vật gì, tức là nhập vào quan tài, chữ “sơ” là chiếc lược, đồng âm với “sơ” là xa tức là sẽ xa rời các ngươi”.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Lại lúc ấy đương có trò múa rối, thường có câu: “Mau đến ngày mồng 1 thay phiên”. Thượng hoàng lại đoán: “Thế là ngày mồng 1 ta chết”.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Năm trước, có một hôm thượng hoàng chợt bảo tả hữu: “Tháng 4 sang năm ta tất chết”. Đến nay quả như vậy.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Điềm lành hay tai họa, chỉ có người thành tâm mới biết trước được. Vì thế, Đại truyện trong Kinh Dịch có nói: “Hình dung sự vật thì biết được vật thực, chiêm đoán sự vật thì mới biết được tương lai”. Nhưng tất là phải sau khi đã suy xét trong lòng, nghiền ngẫm trong óc. Thái Tông biết được việc tương lai là chiêm đoán sự vật đấy. Nhưng nếu không phải là người lý sáng, lòng thành, mà cứ thấy việc là phỏng đoán mò để rồi khẳng định, thì chưa bao giờ không chuốc lấy tai họa về sau.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 ^⇡ 1 CMCB7 chú là động Man ở phủ lộ Bố Chính, tức vùng Quảng Bình ngày nay.