Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thiếu Đế (Phụ: Hồ Quý Ly, Hồ Hán Thương) [BK8, 36a36b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 社。[36a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … xã.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 〇令陳寗督清化府人樹刺竹於城西邊。[36a*1*3]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 〇 Lệnh Trần Ninh đốc Thanh Hóa phủ nhân thụ thích trúc ư thành tây biên.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 南自頓山，北自安縣，直至泡潭口，西自域山可朗市，至𤂬江，園繞為羅城。[36a*1*18]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Nam tự Đốn Sơn, Bắc tự An huyện, trực chí Bào Đàm khẩu, Tây tự Vực Sơn Khả Lãng thị, chí Lỗi Giang, viên nhiễu vi la thành.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 人民道笋者處死。[36a*3*10]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Nhân dân đạo duẫn giả xử tử.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 拖林野設舘舍，有大津橋至潭舍渡，以便軍民徃來憇歇。[36a*3*18]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Tha lâm dã thiết quán xá, hữu đại tân kiều chí đàm xá độ, dĩ tiện quân dân vãng lai khệ hiết.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 〇大吏江置廵檢所，令施大索於江中，凡上水船使之曳索，隨次而行，不得爭先。[36a*5*5]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 〇 Đại Lại giang trí tuần kiểm sở, lệnh thi đại sách ư giang trung, phàm thượng thủy thuyền sử chi duệ sách, tùy thứ nhi hành, bất đắc tranh tiên.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 〇冬，十月，改流罪人為浚渠兵，浚圍、沉、濠等港，至河華海口，以便舟船徃來。[36a*6*18]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 〇 Đông, thập nguyệt, cải lưu tội nhân vi tuấn cừ binh, tuấn Vi, Trầm, Hào đẳng cảng, chí Hà Hoa hải khẩu, dĩ tiện chu thuyền vãng lai.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 〇十二月，命東路安撫使阮鵬󰁮討阮汝盖，平之（鵬󰁮北江東岸人）。[36a*8*11]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 〇 Thập nhị nguyệt, mệnh Đông lộ An phủ sứ Nguyễn Bằng Cử thảo Nguyễn Nhữ Cái, bình chi (Bằng Cử Bắc Giang Đông Ngạn nhân).

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 庚辰，三年（是歲陳亡。三月以後季犛篡國，稱聖元元年，明建文二年）。春，正月，黎季犛立其子漢蒼為太子。[37b*1*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Canh Thìn, tam niên (thị tuế Trần vong. Tam nguyệt dĩ hậu Quý Ly soán quốc, xưng Thánh Nguyên nguyên niên, Minh Kiến Văn nhị niên). Xuân, chính nguyệt, Lê Quý Ly lập kì tử Hán Thương vi Thái tử.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 初，季犛欲立漢蒼而未决，假名硯為語曰：「此一卷奇石，有時為雲為雨，以潤生民，」使長子澄對，以觀其志。[36b*2*13]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Sơ, Quý Ly dục lập Hán Thương nhi vị quyết, giả danh nghiễn vi ngữ viết: “Thử nhất quyển kì thạch, hữu thời vi vân vi vũ, dĩ nhuận sinh dân”, sứ trưởng tử Trừng đối, dĩ quan kì chí.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 澄對曰：「這三寸小松，他曰作棟作梁，以扶社稷，」意遂决。[36b*4*17]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Trừng đối viết: “Giá tam thốn tiểu tùng, tha viết tác đống tác lương, dĩ phù xã tắc”, ý toại quyết.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 二月，二十八日，黎季犛逼帝禪位，及劫宗室群臣三上表勸進，偽為固辞曰：「大地有期，將何面目見先帝於地下乎。」[36b*6*2]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Nhị nguyệt, nhị thập bát nhật, Lê Quý Ly bức Đế thiền vị, cập kiếp tông thất quần thần tam thượng biểu khuyến tiến, ngụy vi cố từ viết: “Đại địa hữu kì, tướng hà diện mục kiến tiên đế ư địa hạ hồ”.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 已而，自為帝，建元聖元，國號大虞，改姓胡。[36b*8*10]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Dĩ nhi, tự vi đế, kiến nguyên Thánh Nguyên, quốc hiệu Đại Ngu, cải tính Hồ.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 [36a] Sai Trần Ninh dốc suất người phủ Thanh Hóa trồng tre gai ở phía tây thành, phía nam từ Đốn Sơn, phía bắc từ An Tôn đến tận cửa Bào Đàm, phía tây từ chợ Khả Lãng ở Vực Sơn đến sông Lỗi Giang, vây quanh làm tòa thành lớn bọc phía ngoài. Dân chúng ai lấy trộm măng thì bị xử tử.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Dọc rừng rậm và đồng hoang dựng các quán xá, từ cầu Đại Tân đến bến Đàm Xá để tiện cho quân dân qua lại nghỉ ngơi.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Đặt sở tuần kiểm ở sông Đại Lại. Sai chăng dây chão to ở giữa sông phàm các thuyền trên sông phải kéo dây theo thứ tự mà đi, không được tranh nhau đi trước.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Mùa đông, tháng 10, đổi người có tội đi đày làm lính khơi mương, sai đi khơi các con kênh Vi, kênh Trầm, kênh Hào, đến tận cửa biển Hà Hoa để tiện thuyền bè qua lại.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Tháng 12, sai Nguyễn Bằng Cử, An phủ sứ Đông Lộ¹ đi đánh Nguyễn Nhữ Cái, dẹp yên được. (Bằng Cử người huyện Đông Ngàn, Bắc Giang).

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 [36b] Canh Thìn, [Kiến Tân] năm thứ 3 [1400], (Năm này nhà Trần mất, từ tháng 3 trở đi, Quý Ly cướp ngôi, xưng là Thánh Nguyên năm thứ 1; Minh Kiến Văn năm thứ 2).

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Mùa xuân, tháng giêng, Lê Quý Ly lập con là Hán Thương làm thái tử.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Trước đây, Quý Ly định lập Hán Thương nhưng chưa quyết, mới mượn cái nghiên đá mà nói rằng:

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 “Thử nhất quyển kỳ thạch, hữu thì vi vân vũ dĩ nhuận sinh dân” (Hòn đá lạ bằng nắm tay này, có lúc làm mây làm mưa để nhuần thấm sinh dân), bảo con trưởng là Trừng đối lại để xem chí hướng ra sao.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Trừng đối lại rằng: “Giá tam thốn tiểu tùng, tha nhật tác đống tác lương dĩ phù xã tắc” (Cây thông nhỏ mới ba tấc kia, ngày sau làm rường cột để chống nâng xã tắc). Bấy giờ ý mới quyết định.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 Tháng 2, ngày 28, Quý Ly bức vua nhường ngôi và buộc người tôn thất và các quan ba lần dâng biểu khuyên lên ngôi. Quý Ly giả vờ cố tình từ chối nói: “Ta sắp xuống lỗ đến nơi rồi, còn mặt mũi nào trông thấy tiên đế ở dưới đất nữa?”.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Rồi tự lập làm vua, đặt niên hiệu là Thánh Nguyên, quốc hiệu là Đại Ngu² , đổi thành họ Hồ.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 ^⇡ 1 Ở đây Toàn thư chép là Đông Lộ, nhưng ở đoạn sau (tờ 40b), chép rõ ràng Bằng Cử là An phủ sứ lộ Đông Đô.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 ^⇡ 2 Theo truyền thuyết, họ Hồ là con cháu Ngu Thuấn; con Ngu Yên là Vĩ Mãn được Chu Vũ Vương phong cho ở đất Trần gọi là Hồ Công, sau dùng chữ Hồ làm tên họ. Quý Ly nhận mình là dòng dõi họ Hồ, con cháu Ngu Thuấn, nên đặt quốc hiệu là Đại Ngu.