Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Thiếu Đế (Phụ: Hồ Quý Ly, Hồ Hán Thương) [BK8, 37a37b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 潘孚先曰：孔子曰：「非其鬼而祭之，諂也。」故狄青辞不為梁惠公之後，劉曄謝不爲劉太后之親，唐禘帝堯而先儒譏之，昭烈出中山靖王而温公不取，夫豈私於取舎哉。蓋族屬疎遠，世代變遷，難於必信也。季犛乃遠引胡公滿之後，禘虞舜之所自出，其誣世借竊之罪莫大焉。[37a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 Phan Phu Tiên viết: Khổng Tử viết: “Phi kì quỷ nhi tế chi, siểm dã”. Cố Địch Thanh từ bất vi Lương Huệ Công chi hậu, Lưu Diệp tạ bất vi Lưu Thái Hậu chi thân, Đường tế Đế Nghiêu nhi tiên nho cơ chi, Chiêu Liệt xuất Trung Sơn Tĩnh Vương nhi Ôn Công bất thủ, phu khởi tư ư thủ xá tai. Cái tộc thuộc sơ viễn, thế đại biến thiên, nan ư tất tín dã. Quý Ly nãi viễn dẫn Hồ Công Mãn chi hậu, Đế Ngu Thuấn chi sở tự xuất, kì vu thế tá thiết chi tội mạc đại yên.

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 史臣吳士連曰：孚先從温公之說，謂昭烈出自中山靖王，族屬疏遠難信，是不信諸葛武侯之言矣。夫以諸葛之賢，且世代未甚遠，其稱昭烈為帝室之冑，豈無所據，而鑿空言之哉。朱子已從其說，夫復奚疑哉。[37a*8*1]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Phu Tiên tòng Ôn Công chi thuyết, vị Chiêu Liệt xuất tự Trung Sơn Tĩnh Vương, tộc thuộc sơ viễn nan tín, thị bất tín Gia Cát Vũ Hầu chi ngôn hĩ. Phu dĩ Gia Cát chi hiền, thả thế đại vị thậm viễn, kì xưng Chiêu Liệt vi đế thất chi trụ, khỉ vô sở cứ, nhi tạc không ngôn chi tai. Chu Tử dĩ tòng kì thuyết, phu phục hề nghi tai.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 胡季犛廢帝為保寧大王，以帝外孫故不弒。[37b*4*1]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Hồ Quý Ly phế Đế vi Bảo Ninh Đại vương, dĩ Đế ngoại tôn cố bất thí.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 三江路獻黑鳥朱觜名暎鳥，能說成人語（其鄉婦嘗得一烏卵，混寄鷄卵中，及生長，嘗隨婦養豬，效唤猪聲，漸說成人語者。）[37b*5*1]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Tam Giang lộ hiến hắc điểu chu tuy danh ánh điểu, năng thuyết thành nhân ngữ (kì hương phụ thường đắc nhất ô noãn, hỗn kí kê noãn trung, cập sinh trưởng, thường tùy phụ dưỡng trư, hiệu hoán trư thanh, tiệm thuyết thành nhân ngữ giả).

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 ○城內人獻白鳥。[37b*6*28]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 ○ Thành nội nhân hiến bạch điểu.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 ○季犛遣三館屬官、祇候內人、內寢學生分行各路，潛訪官吏得失，民間利病，以為黜陟，永為定式，自此輒易守令。[37b*7*4]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 ○ Quý Ly khiển tam quán thuộc quan, kì hậu nội nhân, nội tẩm học sinh phân hành các lộ, tiềm phỏng quan lại đắc thất, dân gian lợi bệnh, dĩ vi truất trắc, vĩnh vi định thức, tự thử triếp dịch thủ lệnh.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 秋，八月，季犛試 …… [37b*9*12]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Thu, bát nguyệt, Quý Ly thí …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 [37a] Phan Phu Tiên nói: Khổng Tử nói: “Không phải ma nhà mình mà cúng là siểm nịnh”. Vì thế Địch Thanh từ chối không nhận là dòng dõi Lương Huệ Công¹ ; Lưu Việp tạ từ không nhận là họ hàng Lưu thái hậu. Nhà Đường tế Đế Nghiêu làm tiên tổ mà tiên nho chê cười. Chiêu Liệt là con cháu Trung Sơn Tĩnh Vương mà Ôn Công không thừa nhận². Đâu phải có riêng tư gì trong việc khen chê!

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Là vì họ hàng xa xôi, các đời biến đổi, khó mà tin chắc được. Quý Ly lại nhận là dòng dõi xa của Hồ Công Mãn, tế Ngu Thuấn làm thủy tổ, thì cái tội dối đời để tiếm ngôi thực không gì to bằng.

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Phu Tiên theo thuyết của Ôn Công cho rằng nếu Chiêu Liệt là dòng dõi của Trung Sơn Tĩnh Vương thì họ hàng xa xôi cũng khó mà tin được. Như vậy là không tin lời của Gia Cát Vũ [37b] hầu³ . Nhưng Gia Cát là bậc hiền tài, hơn nữa thế đại cũng chưa xa lắm, bảo Chiêu Liệt là dòng dõi nhà vua chả lẽ lại không có căn cứ mà nói bịa đặt hay sao? Chu Tử⁴ đã theo thuyết ấy thì còn nghi ngờ gì nữa .

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Hồ Quý Ly phế vua làm Bảo Ninh Đại Vương, vì vua là cháu ngoại nên không giết.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Lộ Tam Giang dâng con chim đen đỏ mỏ, tên là chim yểng, có thể nói được tiếng người. (Người đàn bà hương ấy một hôm bắt được cái trứng chim, để lẫn vào trứng gà cho ấp, khi lớn lên, chim vẫn theo người đàn bà ấy đi cho lợn ăn, bắt chước tiếng gọi lợn, dần dần nói được tiếng người).

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 Người trong thành dâng chim trắng.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Quý Ly sai thuộc quan ở tam quán, chi hậu nội nhân, nội tẩm học sinh chia nhau đi các lộ, bí mật dò hỏi kẻ hay người dở trong quan lại, việc lợi việc hại ở dân gian để tiến hành việc giáng truất hay thăng bổ, quy định thành thể thức lâu dài. Từ đó, các chức thú lệnh⁵ mới thay đổi luôn.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Mùa thu, tháng 8, Quý Ly mở khoa thi …

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 ^⇡ 1 Địch Thanh khi làm tể tướng nhà Tống, có người con cháu xa của Địch Nhân Kiệt tức Địch Lương Công (được phong là Lương Huệ Công) đem bức chân dung và bằng sắc của Lương Công đến dâng và bảo ông là con cháu xa của Lương Công. Ông từ chối nói: “May gặp được phú quý nhất thời, đâu dám nhận là con cháu Lương Công”.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 ^⇡ 2 Chiêu Liệt là Lưu Bị, Trung Sơn Tĩnh Vương là con Hán Cảnh Đế, Ôn Công tức Tư Mã Quang, sử gia đời Tống, tác giả bộ sử Tư trị thông giám. Tư Mã Quang không thừa nhận Lưu Bị là dòng dõi vua Hán.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 ^⇡ 3 Tức Khổng Minh Gia Cát Lượng, bề tôi của Lưu Bị.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 ^⇡ 4 Chỉ Chu Hy.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 ^⇡ 5 Thú: thái thú, lệnh: lệnh doãn. Thú lệnh là tên gọi chung những chức quan đứng đầu ở phủ, châu hoặc ở huyện.