Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Kỷ nhà Thục [8a8b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 庚辰，三十七年（秦始皇吕政二十六年）。[8a*1*1]

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 Canh thìn, tam thập thất niên (Tần Thủy Hoàng Lữ Chính nhị thập lục niên).

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 秦併六國，稱皇帝。[8a*1*16]

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 Tần tính lục quốc, xưng hoàng đế.

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 時我交趾慈廉人，李翁仲身長二丈三尺，少時往鄕邑供力役，爲長官所笞，遂入仕秦至司隷校尉。[8a*1*24]

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 Thời ngã Giao Chỉ Từ Liêm nhân, Lý Ông Trọng thân trường nhị trượng tam xích, thiếu thời vãng hương ấp cung lực dịch, vị trưởng quan sở si, toại nhập sĩ Tần chí Tư lệ hiệu úy.

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 始皇得天下，使將兵守臨洮，聲振匈奴。[8a*3*19]

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 Thủy Hoàng đắc thiên hạ, sử tương binh thủ Lâm Thao, thanh chấn Hung Nô.

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 及老歸田里卒。[8a*4*15]

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 Cập lão quy điền lí tốt.

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 始皇以爲異，鑄銅爲像，置咸陽司馬門，腹中容數十人，潜摇動之，匈奴以爲生校尉，不敢犯。（唐趙昌爲交州都護，常夜夢與翁仲講《春秋》、《左氏傳》，因訪其故宅在焉，立祠𦤶祭。[8a*5*2]

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 Thủy Hoàng dĩ vi dị, chú đồng vi tượng, trí Hàm Dương Tư Mã môn, phúc trung dung số thập nhân, tiềm dao động chi, Hung Nô dĩ vi sinh hiệu úy, bất cảm phạm. (Đường Triệu Xương vi Giao Châu đô hộ, thường dạ mộng dữ Ông Trọng giảng Xuân thu, Tả thị truyện, nhân phỏng kì cố trạch tại yên, lập từ trí tế.

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 迨高王破南詔，常顯應助順高王重修祠宇，雕木立像，號李校。尉其神祠在慈廉縣，瑞香社）。[8a*7*28]

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 Đãi Cao Vương phá Nam Chiếu, thường hiển ứng trợ thuận Cao Vương trùng tu từ vũ, điêu mộc lập tượng, hiệu Lý hiệu uý. Kì thần từ tại Từ Liêm huyện, Thụy Hương xã).

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 丁亥，四十四年（秦始皇三十三年）。[8a*9*1]

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 Đinh Hợi, tứ thập tứ niên (Tần Thủy Hoàng tam thập tam niên).

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 秦發諸道逋亡人、贅壻、[8a*9*14] 賈人爲兵，使校尉屠雎將樓船之士，使史祿𮢶渠運糧，深入嶺南，略取陸糧地，置桂林（今廣西明貴縣是也）、南海（即今廣東）、象郡（即安南），以任囂爲南海尉，趙佗爲龍川令（竜川，南海属縣），領謫徒兵五十萬人戍五嶺。囂、佗因謀侵我。[8b*1*1]

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 Tần phát chư đạo bô vong nhân, chuế tế, giá nhân vi binh, sử hiệu uý Đồ Thư tương lâu thuyền chi sĩ, sử Sử Lộc tạc cừ vận lương, thâm nhập Lĩnh Nam, lược thủ Lục Lương địa, trí Quế Lâm (kim Quảng Tây Minh Quý huyện thị dã), Nam Hải (tức kim Quảng Đông), Tượng Quận (tức An Nam), dĩ Nhâm Ngao vi Nam Hải uý, Triệu Đà vi Long Xuyên lệnh (Long Xuyên, Nam Hải thuộc huyện), lĩnh trích đồ binh ngũ thập vạn nhân thú Ngũ Lĩnh. Ngao, Đà nhân mưu xâm ngã.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 （贅壻：男無財聘，以身自質於妻家，曰贅壻，如人身之肬贅，是餘剩之物。陸梁地，嶺南人多處山陸間，其性強梁，故曰陸梁）。[8b*5*3]

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 (Chuế tế: nam vô tài sính, dĩ thân tự chất ư thê gia, viết chuế tế, như nhân thân chi vưu chuế, thị dư thặng chi vật. Lục Lương địa, Lĩnh Nam nhân đa xứ sơn lục gian, kì tính cường lương, cố viết Lục Lương).

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 辛卯，四十八年（秦始皇三十七年），冬，十月，秦始皇崩于沙丘。[8b*7*1]

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Tân Mão, tứ thập bát niên (Tần Thủy Hoàng tam thập thất niên), Đông, thập nguyệt, Tần Thủy Hoàng băng vu Sa Khâu.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 任囂、趙佗帥師來侵。[8b*8*2]

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Nhâm Ngao, Triệu Đà súy sư lai xâm.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 佗駐軍北江，僊遊山與王戰。[8b*8*10]

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Đà trú quân Bắc Giang, Tiên Du sơn dữ vương chiến.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 王以靈弩射之，佗敗走。[8b*9*2]

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Vương dĩ linh nỗ xạ chi, Đà bại tẩu.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 時囂將舟師在小江（即都 …… [8b*9*11]

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 Thời Ngao tương chu sư tại Tiểu Giang (tức Đô …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 [8a] Canh Thìn, năm thứ 37 [221 TCN], (Tần Thủy Hoàng Lữ Chính năm thứ 26).

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 Nước Tần thôn tính cả 6 nước, xưng hoàng đế. Bấy giờ người Từ Liêm, Giao Chỉ ta, là Lý Ông Trọng¹ người cao 2 trượng 3 thước, lúc ít tuổi đến hương ấp làm lực dịch, bị trưởng quan đánh, bèn bỏ sang nước Tần làm quan đến chức Tư lệ hiệu úy. Thủy Hoàng lấy được thiên hạ, sai ông đem quân đóng giữ đất Lâm Thao², uy danh chấn động nước Hung Nô. Khi tuổi già, về làng rồi chết. Thủy Hoàng cho ông là người kỳ lạ, đúc đồng làm tượng, để ở cửa Tư Mã ở Hàm Dương, bụng tượng chứa được mấy chục người, ngầm lay thì chuyển động được, Hung Nô tưởng đó là hiệu úy còn sống, không dám đến xâm phạm. (Triệu Xương nhà Đường làm đô hộ Giao Châu, đêm thường nằm chiêm bao thấy cùng Ông Trọng giảng bàn sách Xuân thu, Tả truyện, nhân hỏi chỗ ở cũ, rồi dựng đền thờ. Khi Cao Vương đi đánh Nam Chiếu, thần thường hiển linh giúp sức. Cao Vương cho sửa lại đền thờ, tạc gỗ làm tượng, gọi là [tượng] Lý hiệu úy. Đền ở xã Thụy Hương, huyện Từ Liêm)³.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Đinh Hợi, năm thứ 44 [214 TCN], (Tần Thủy Hoàng năm thứ 33).

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 Nhà Tần phát những người trốn tránh, người ở rể, [8b] người đi buôn, ở các đạo ra làm binh, sai hiệu úy Đồ Thư đem quân lâu thuyền, sai Sử Lộc đào ngòi vận lương, đi sâu vào đất Lĩnh Nam, đánh lấy miền đất Lục Dương, đặt các quận Quế Lâm (nay là huyện Quý của đất Minh, Quảng Tây)⁴, Nam Hải (nay là tỉnh Quảng Đông) và Tượng Quận (tức là An Nam)⁵; cho Nhâm Ngao⁶ làm Nam Hải úy, Triệu Đà làm Long Xuyên lệnh (Long Xuyên là thuộc huyện của Nam Hải), đem những binh phải tội đồ 50 vạn người đến đóng đồn ở Ngũ Lĩnh, Ngao và Đà nhân đó mưu xâm chiếm nước ta. (Chuế tế: con trai không có tiền nộp sính lễ, lấy thân ở gửi nhà vợ nên gọi là chuế tế [ở gửi rể] như cái bướu ở mình người ta, là vật thừa. Lục Lương là người Lĩnh Nam phần nhiều ở chỗ núi rừng, trên cạn (lục), tính người mạnh tợn (cường lương) nên gọi là Lục Lương).

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Tân Mão, năm thứ 48 [210 TCN], (Tần Thủy Hoàng năm thứ 37). Mùa đông, tháng 10, Tần Thủy Hoàng mất ở Sa Khâu.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 Nhâm Ngao và Triệu Đà đem quân sang xâm lấn. Đà đóng quân ở núi Tiên Du, Bắc Giang⁷ đánh nhau với vua. Vua đem nỏ thần ra bắn, Đà thua chạy. Bấy giờ Ngao đem thủy quân đóng ở Tiểu Giang (tức là [con sông] ở phủ …

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 ^⇡ 1 Một số tài liệu Trung Quốc (như Quảng Dư ký, Đại Thanh nhất thống chí, v.v…) chép là Nguyễn Ông Trọng, có lẽ vì dựa theo sử liệu Việt Nam đời Trần do kiêng húy đã đổi Lý thành Nguyễn.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 ^⇡ 2 Lâm Thao: tên huyện Trung Quốc thời Tần, nay thuộc tỉnh Cam Túc.

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 ^⇡ 3 Tức đền Chèm ở huyện Từ Liêm, Hà Nội.

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 ^⇡ 4 Quế Lâm: tên quận thời Tần, nay là vùng đất bắc và đông tỉnh Quảng Tây, chứ không chỉ riêng huyện Minh Quý, nơi đóng trị sở của tỉnh ấy.

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 ^⇡ 5 Tượng Quận: tên quận đời Tần mà trước đây nhiều sách sử của ta và của Trung Quốc đều chú giải là quận Nhật Nam, hay bao gồm cả ba quận Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam thời Hán, tức đất An Nam. Thuyết đó là dựa vào một câu cước chú của Hán thư (q.28 hạ, tr. 11a) về quận Nhật Nam thời Hán: “Quận Nhật Nam – quận Tượng thời Tần ngày trước”. Nhưng từ cuối thế kỷ XIX, thuyết đó đã bị phê phán. Chính Hán thư phần Bản kỷ (q.7 tr.9a) chép rõ rằng: “Năm thứ 5 hiệu Nguyên Phương (76 TCN), bãi bỏ quận Tượng, chia đất vào hai quận Uất Lâm và Tường Kha”. Quận Uất Lâm là vùng Quảng Tây, quận Tường Kha ở phía tây quận Uất Lâm và gồm một phần Quý Châu. Vậy Tượng Quận là miền tây Quảng Tây và nam Quý Châu.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 ^⇡ 6 Chữ có hai âm: “Hiêu” và “Ngao”. Chúng tôi phiên theo âm đã quen gọi.

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 ^⇡ 7 Bắc Giang: tên đạo đời Đinh, tên lộ thời Lý, Trần và đầu Lê (nay là tỉnh Hà Bắc).