Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Kỷ Sĩ Vương [NK3, 9a9b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 而有司恐遠人虚誕，毀折中朝，不許。[9a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Nhi hữu ti khủng viễn nhân hư đản, hủy triết trung triều, bất hứa.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 時，我越人李琴宿衛在臺，遂邀鄕人卜龍等五六人，當正元萬國朝會之目，俯伏殿庭曰：「皇恩不均。」[9a*1*15]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Thời, ngã Việt nhân Lý Cầm túc vệ tại đài, toại yêu hương nhân Bốc Long đẳng ngũ lục nhân, đương chính nguyên vạn quốc triều hội chi mục, phủ phục điện đình viết: “Hoàng ân bất quân”.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 有司問其故？琴曰：「南越遷遠，不爲皇天所覆，后土所載。故甘雨不降凉，風不飛。」[9a*3*15]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Hữu ti vấn kì cố? Cầm viết: “Nam Việt thiên viễn, bất vi hoàng thiên sở phú, hậu thổ sở tải. Cố cam vũ bất giáng lương, phong bất phi”.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 辭意懇苦。[9a*5*7]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Từ ý khẩn khổ.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 詔慰勞之，以我荗才一人爲夏陽令，孝廉一人爲六合令。（琴，交州人。）後李琴仕至司隷校尉，張重爲金城太守。[9a*5*11]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Chiếu úy lạo chi, dĩ ngã mậu tài nhất nhân vi Hạ Dương lệnh, Hiếu liêm nhất nhân vi Lục Hợp lệnh. (Cầm, Giao Châu nhân). Hậu Lý Cầm sĩ chí Tư lệ hiệu úy, Trương Trọng vi Kim Thành thái thú.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 則我越人才得與漢人同選者李琴、李進有以開之也。[9a*7*13]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Tắc ngã Việt nhân tài đắc dữ Hán nhân đồng tuyển giả Lý Cầm, Lý Tiến hữu dĩ khai chi dã.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 （重日南人。初入洛。正旦大會，晋明帝曰：「日南北視日耶？」重對曰：「今郡中有雲者，不必有其實至於風氣暄暖，日影仰於生民之 [9a*8*15] 上，則有之矣。」按：宋文帝元嘉中，南征林邑。五月，立表望之，日在表北九寸一分。交州影在表南三寸三分。交州去洛水六七千餘里，表取其絃直，當下千里。唐開元十二年，測交州夏至影在表南三寸三分，與元嘉所測同。王充《論衡》曰：「日南郡去洛且萬里，爲日南。」李筌曰：「安南府至長安七千二百五十里。」孟琯云：「以四方揆之，安南適當中國表地耳。」）[9b*1*1]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 (Trọng Nhật Nam nhân. Sơ nhập Lạc. Chính Đán đại hội, Tấn Minh Đế viết: “Nhật Nam bắc thị nhật da?”. Trọng đối viết: “Kim quận Trung hữu Vân giả, bất tất hữu kì thực. Chí ư phong khí huyên noãn, nhật ảnh ngưỡng ư sinh dân chi thượng tắc hữu chi hĩ”. Án: Tống Văn Đế Nguyên Gia trung, nam chinh Lâm Ấp. Ngũ nguyệt, lập biểu vọng chi, nhật tại biểu bắc cửu thốn nhất phân. Giao Châu ảnh tại biểu nam tam thốn tam phân. Giao Châu khứ Lạc Thủy lục thất thiên dư lí, biểu thủ kì huyền trực, đương hạ thiên lí. Đường Khai Nguyên thập nhị niên, trắc Giao Châu hạ chí ảnh tại biểu nam tam thốn tam phân, dữ Nguyên Gia sở trắc đồng. Vương Sung Luận hành viết: “Nhật Nam quận khứ Lạc thả vạn lí, vi nhật nam”. Lý Thuyên viết: “An Nam phủ chí Trường An thất thiên nhị bách ngũ thập lí”. Mạnh Quán vân: “Dĩ tứ phương quỹ chi, An Nam thích đương Trung Quốc biểu địa nhĩ”.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 史臣吳士連曰：君子於辭不可已也。[9b*5*1]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên viết: Quân tử ư từ bất khả dĩ dã.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 昔𩱛蔑如無辭，則終與草木俱腐矣。[9b*5*15]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Tích Tông Miệt như vô từ, tắc chung dữ thảo mộc cụ hủ hĩ.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 李琴苟無辭，何以見用於世？而我越英特之才，北人安得而知之哉？辭之不可已也如此夫。[9b*6*11]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Lý Cầm cẩu vô từ, hà dĩ kiến dụng ư thế? Nhi ngã Việt anh đặc chi tài, Bắc nhân an đắc nhi tri chi tai? Từ chi bất khả dĩ dã như thử phù.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 雖然此特爲人才論，若顔，若顏、閔則無是言矣。[9b*8*10]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Tuy nhiên thử đặc vi nhân tài luận, nhược Nhan, Mẫn tắc vô thị ngôn hĩ.

Dịch Quốc Ngữ

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 [9a] Nhưng hữu ty sợ rằng người phương xa khoác lác mà chê bai bắt bẻ triều đình, nên không chuẩn cho. Bấy giờ người nước Việt ta là Lý Cầm làm túc vệ ở đài, bèn rủ người đồng hương là bọn Bốc Long 5, 6 người, giữa ngày đầu năm các nước triều hội, đến quỳ lạy ở sân điện tâu rằng: “Ơn vua ban không đều”. Hữu ty hỏi vì cớ gì? Cầm nói: “Nam Việt ở xa không được trời che, đất chở, cho nên mưa ngọt không xuống, gió mát không đến”. Lời ý khẩn thiết đau đớn. Vua Hán xuống chiếu an ủi, lấy một người mậu tài nước ta làm Huyện lệnh Hạ Dương, một người hiếu liêm làm Huyện lệnh Lục Hợp (Cầm là người Giao Châu).

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Sau Lý Cầm làm quan đến Tư lệ hiệu úy, Trương Trọng làm Thái thú Kim Thành. Như thế nhân tài nước Việt ta được cùng tuyển dụng như người Hán là mở đầu từ Lý Cầm, Lý Tiến vậy. (Trọng người quận Nhật Nam, khi trước đến Lạc Dương, gặp hội lớn tết Nguyên Đán, Tấn Minh Đế¹ hỏi: “Ở quận Nhật Nam hướng về phía bắc để trông mặt trời phải không?”. Trọng đáp rằng: “Nay trong các quận, có quận gọi là Vân Trung (trong mây), là Kim Thành (thành vàng), không hẳn phải có thật. Còn như phong khí ấm áp, mặt trời đứng bóng trên đầu sinh dân [9b] thì vẫn có thế”. Xét: Khoảng niên hiệu Nguyên Gia [424-454] đời Tống Văn Đế, [quân Tống] đi đánh Lâm Ấp ở phương nam, tháng năm, dựng nêu để đo bóng, thấy mặt trời ở về phía bắc cây nêu 9 tấc 1 phân², Giao Châu thì bóng ở về phía nam cây nêu 3 tấc 3 phân. Giao Châu cách Lạc Thủy hơn 6, 7 nghìn dặm. Chỗ dựng nêu tính đường dây thẳng thì nên bớt đi nghìn dặm. Năm Khai Nguyên thứ 12 [724] thời Đường, đo ở Giao Châu vào ngày hạ chí, bóng ở phía nam cây nêu 3 tấc 3 phân, cũng giống số đo năm Nguyên Gia. Sách Luận hành của Vương Sung nói: “Quận Nhật Nam ở cách Lạc [Dương] gần vạn dặm về phía nam mặt trời”. Lý Thuyên nói: “Từ phủ An Nam đến Trường An cách 7.250 dặm”. Mạnh Quán nói: “Lấy bốn phương mà đo thì An Nam đứng vào đất cuối cùng của Trung Quốc”).

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Người quân tử đối với lời nói không thể cho qua được. Ngày xưa Tông Miệt³ nếu không có lời nói thì cùng với cỏ cây mục nát mà thôi. Lý Cầm không có lời nói thì sao được dùng ở đời, mà người tài giỏi của nước Việt ta, người phương Bắc làm sao biết được? Lời nói không thể cho qua là vì vậy. Tuy nhiên, đây chỉ nói riêng về nhân tài thôi, còn như Nhan [Hồi], Mẫn [Tử Khiên] thì không nói thế được.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 ^⇡ 1 Về việc Trương Trọng giải thích tên gọi quận Nhật Nam, lời chú thích của Toàn thư ở đây ghi là trả lời câu hỏi của Tấn Minh Đế (323-326). Cương mục căn cứ theo Lĩnh Nam di thư ghi là Trọng trả lời câu hỏi của Hán Minh Đế (58-76) chứ không phải Tấn Minh Đế. Do đó, nếu kể nhân tài nước ta được tuyển dụng như người Hán thì phải kể Trương Trọng là người mở đầu (CMTB2, 27).

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 ^⇡ 2 Nguyên văn trong Toàn thư: “Nhật tại biểu bắc cửu thốn nhất phân”. Câu này vô nghĩa vì mặt trời không thể ở phía Bắc nêu 9 tấc 1 phân. Tân Đường thư, q.31, Thiên văn chí chép rõ là: “Mặt trời ở phía bắc, bóng ở Giao Châu ở về phía nam là 3 tấc, ở Lâm Ấp là 9 tấc 1 phân”. Như vậy các số đo ở đây là của bóng cây nêu. Ở Lâm Ấp cũng như ở Giao Châu, trong tháng năm, mặt trời đều ở phía bắc và bóng cây nêu đều đổ về phía nam. Nếu cây nêu dùng để đo cùng một kích thước thì càng ở xa về phía nam, như Lâm Ấp, bóng càng dài hơn.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 ^⇡ 3 Tông Miệt: tự Nhiên Minh, người nước Trịnh, thời Xuân Thu, có tiếng là người hiền nhưng tướng mạo xấu xí. Khi Thúc Hướng nước Tấn sang Trịnh, Miệt đứng hầu dưới sân, chỉ nghe một lời bàn việc. Thúc Hướng liền biết đó là Tông Miệt, bèn xuống thềm dắt tay mời lên.