Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Kỷ thuộc Ngô, Tấn, Tống, Tề, Lương [8a8b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 癸未，（晋明帝紹，太寧元年）。[8a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 Quý Mùi, (Tấn Minh Đế Thiệu, Thái Ninh nguyên niên).

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 春，二月，陶侃遣兵救王諒。未至，梁碩拨龍編，[8a*1*11]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Xuân, nhị nguyệt, Đào Khản khiển binh cứu Vương Lượng. Vị chí, Lương Thạc bạt Long Biên,

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 奪諒節。諒不與，碩斷諒左臂。諒曰：「死且不避，斷臂何爲？」[8a*2*5]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 đoạt Lượng tiết. Lượng bất dự, Thạc đoạn Lượng tả tí. Lượng viết: “Tử thả bất tị, đoạn tí hà vi?”.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 逾旬而卒。[8a*3*7]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Du tuần nhi tốt.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 碩據州，凶暴失眾心。[8a*3*11]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Thạc cứ châu, hung bạo thất chúng tâm.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 侃遣參軍高寶攻碩，斬之。[8a*3*19]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Khản khiển Tham quân Cao Bảo công Thạc, trảm chi.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 晋帝以侃領交州刺史，進號征南大將軍，開府儀同三司。[8a*4*10]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Tấn Đế dĩ Khản lĩnh Giao Châu Thứ sử, tiến hiệu Chinh Nam Đại tướng quân, khai phủ nghi đồng tam ti.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 未幾，吏部侍郎阮放求爲刺史，晋帝許之。[8a*5*13]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Vị cơ, Lại bộ thị lang Nguyễn Phóng cầu vi Thứ sử, Tấn Đế hứa chi.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 放至寧浦，遇寶爲設饌，伏兵欲殺之。[8a*6*10]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Phóng chí Ninh Phố, ngộ Bảo vi thiết soạn, phục binh dục sát chi.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 寶覺，舉兵擊放（放，咸之 [8a*7*5] 族子也），放走得免。至州少時，暴渴，死。[8a*7*14]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Bảo giác, cử binh kích Phóng (Phóng, Hàm chi tộc tử dã), Phóng tẩu đắc miễn. Chí châu thiểu thời, bạo khát, tử.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 癸丑（晋穆帝珊，永和九年）。[8a*9*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Quý Sửu (Tấn Mục Đế San, Vĩnh Hoà cửu niên).

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 春，三月，晋阮敷爲交州刺史。[8a*9*11]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Xuân, tam nguyệt, Tấn Nguyễn Phu vi Giao Châu Thứ sử.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 敷討 [8a*9*22] 林邑，破五十餘壘。[8b*1*1]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Phu thảo Lâm Ấp, phá ngũ thập dư lũy.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 （初，晋平吳，徵交州兵。交州刺史陶璜上言曰：「交州外距林邑，繩數千里。夷帥范熊，世爲逋寇，自稱王，數攻百姓。旦連扶南，種類猥多，明黨相倚，負險不實。往隸吳時，劫掠良民，殺害長吏。臣昔爲固國所采，編戍在南十有餘年，雖剪其魁桀，而深山僻穴常有逋竄。初，臣所統之卒八千，南土湿潤，多有毒氣，累年征討，死亡减耗，見在二千四百人。今四海混同，無思不服，當卷甲鎖兵，令其損約，以示單弱。夫風塵之變，出於非常。臣亡國之餘，議不足取。」晋武從之，至今猶見其效。）[8b*1*8]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 (Sơ, Tấn bình Ngô, trưng Giao Châu binh. Giao Châu Thứ sử Đào Hoàng thượng ngôn viết: “Giao Châu ngoại cự Lâm Ấp, thằng sổ thiên lí. Di soái Phạm Hùng, thế vi bô khấu, tự xưng vương, sổ công bách tính. Đãn liên Phù Nam, chủng loại ổi đa, minh đảng tương ỷ, phụ hiểm bất thực. Vãng lệ Ngô thời, kiếp lược lương dân, sát hại trưởng lại. Thần tích vi cố quốc sở thái, biên thú tại Nam thập hữu dư niên, tuy tiễn kì khôi kiệt, nhi thâm sơn tích huyệt thường hữu bô thoán. Sơ, thần sở thống chi tốt bát thiên. Nam thổ thấp nhuận, đa hữu độc khí, lũy niên chinh thảo, tử vong giảm hao, kiến tại nhị thiên tứ bách nhân. Kim tứ hải hỗn đồng, vô tứ bất phục, đương quyển giáp tỏa binh, lệnh kì tổn ước, dĩ thị đơn nhược […]. Phù phong trần chi biến, xuất ư phi thường. Thần vong quốc chi dư, nghị bất túc thủ”. Tấn Vũ tòng chi, chí kim do kiến kì hiệu).

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 庚辰（晋武帝昌明，太元五年）。[8b*7*1]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Canh Thìn (Tấn Vũ Đế Xương Minh, Thái Nguyên ngũ niên).

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 冬，十月，九真太守李遜據州反。[8b*7*12]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Đông, thập nguyệt, Cửu Chân Thái thú Lý Tốn cứ châu phản.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 辛巳（晋太元六年）。[8b*8*1]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Tân Tị (Tấn Thái Nguyên lục niên).

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 交州太守杜瑗斬李遜，州境乃平。進瑗爲交州刺史。[8b*8*8]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Giao Châu Thái thú Đỗ Viện trảm Lý Tốn, châu cảnh nãi bình. Tiến Viện vi Giao Châu thứ sử.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0  (瑗，我國朱鳶人。《交趾志》著在我國人物類，在士王之後。) [8b*9*7]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 (Viện, ngã quốc Chu Diên nhân. Giao Chỉ chí trứ tại ngã quốc nhân vật loại, tại Sĩ Vương chi hậu.)

Dịch Quốc Ngữ

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 [8a] Quý Mùi, [323], (Tấn Minh Đế Thiệu, Thái Ninh năm thứ 1).

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Mùa xuân, tháng 2, Đào Khản sai quân đi cứu Vương Lượng, chưa đến nơi thì Lương Thạc đã lấy được Long Biên rồi. Thạc đoạt lấy cờ tiết của Lượng, Lượng không cho, Thạc bèn chặt tay trái của Lượng, Lượng nói: “Chết còn không tránh, chặt cánh tay thì làm gì?”. Được hơn 10 ngày thì Lượng chết. Thạc chiếm châu, hung bạo mất lòng dân. Đào Khản sai tham quân là Cao Bảo sang đánh, chém chết Thạc. Vua Tấn cho Khản lĩnh chức Thứ sử Giao Châu, thăng hiệu là Chinh Nam Đại tướng quân, được mở phủ riêng nghi thức như tam ti. Không bao lâu, Thị lang Lại bộ là Nguyễn Phóng xin làm Thứ sử, vua Tấn bằng lòng. Phóng đến Ninh Phố gặp Cao Bảo, mời Bảo đến dự cơm, đặt phục binh muốn giết Bảo. Bảo biết chuyện, liền đem quân đánh Phóng (Phóng là cháu họ của Hàm). Phóng chạy thoát, đến châu được chốc lát thì khát nước quá mà chết.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 Quý Sửu, [353], (Tấn Mục Đế San, Vĩnh Hoà năm thứ 9).

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Mùa xuân, tháng 3, Nguyễn Phu nhà Tấn làm Thứ sử Giao Châu. Phu đánh [8b] nước Lâm Ấp ¹, phá được hơn 50 lũy. (Trước đây nhà Tấn khi đã bình được nhà Ngô, trưng binh ở Giao Châu ², Thứ sử Giao Châu là Đào Hoàng dâng thư nói: “Giao Châu ngoài cách Lâm Ấp chỉ vài nghìn dặm ³. Tướng Di [Lâm Ấp] là Phạm Hùng đời đời trốn tránh làm giặc, tự xưng vương, nhiều lần đánh phá trăm họ. Vả lại [nước ấy] liền với nước Phù Nam, rất nhiều chủng người, bè đảng dựa nhau, cậy thế đất hiểm không chịu thần phục. Khi trước còn thuộc nước Ngô thì nhiều lần cướp bóc dân lành, phá quận huyện, giết hại trưởng lại. Thần trước kia được nước cũ [Ngô] dùng, cho đóng giữ phương Nam hơn 10 năm, tuy đã trừ được những tên đầu sỏ, nhưng ở chốn núi sâu hang cùng vẫn còn có kẻ trốn tránh. Lúc đầu số quân của thần trông coi là 8 nghìn. Vì đất Nam ẩm thấp, có nhiều khí độc, liền năm đánh dẹp, ốm chết hao hụt, hiện nay chỉ còn 2.400 người. Nay bốn biển thống nhất, không còn lo kẻ nào không thần phục, đáng lẽ nên cuốn giáp huỷ gươm […]⁴. Phàm việc phong trần, biến đổi thường xảy ra thình lình. Thần là người sót thừa của nước đã mất, lời bàn không có gì khả thủ”. Tấn Vũ Đế nghe theo, đến nay còn thấy hiệu nghiệm.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 Canh Thìn, [380], (Tấn Vũ Đế⁵ , Xương Minh, Thái Nguyên năm thứ 5).

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Mùa đông, tháng 10, Thái thú Cửu Chân là Lý Tốn chiếm châu làm phản.

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 Tân Tỵ, [381], (Tấn Thái Nguyên năm thứ 6).

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Thái thú Giao Châu là Đỗ Viện chém được Lý Tốn, trong cõi lại được yên, thăng cho Viện làm thứ sử Giao Châu⁶ . (Viện người Chu Diên nước ta. Sách Giao Chỉ chí chép vào mục nhân vật nước ta, xếp sau Sĩ Nhiếp).

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 ^⇡ 1 Tên nước Lâm Ấp được nhắc đến từ thời Hậu Hán (Tấn thư, Lâm Ấp truyện) ở phần đất mà thời Hán gọi là huyện Tượng Lâm, phía nam quận Nhật Nam. Khoảng thời Đường, nước này được thư tịch Trung Quốc nhắc đến với cái tên Hoàn Vương, sau đó là Chiêm Thành.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 ^⇡ 2 Nguyên văn: “Sơ, Tấn bình Ngô, trưng Giao Châu binh…”. Theo Tấn thư, Đào Hoàng truyện thì năm này vì đã bình được nhà Ngô, cho nên nhà Tấn giảm bớt số quân ở Giao Châu (giản Giao Châu binh), chứ không phải trưng binh ở Giao Châu. Đào Hoàng vì muốn xin xét lại việc giảm quân đó, cho nên mới viết thư này.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 ^⇡ 3 CMTB3, 16a theo Tấn thư, Đào Hoàng truyện sửa là “chỉ bảy trăm dặm”, hợp lý hơn.

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 ^⇡ 4 Đoạn này Toàn thư chép tóm tắt phần sau bức thư của Đào Hoàng, nhưng ngắt không trọn câu (cũng có thể chỉ là do sao chép hoặc khắc in bỏ sót cách quãng) tạo ra một câu tối và trái nghĩa: “đương quyến giáp tiêu binh, lính kỳ tổn ước, dĩ thị đơn nhược” (nên cuốn giáp, hủy binh khí, khiến cho nó giảm bớt, để tỏ ra đơn độc yếu đuối). Đúng ra, theo Tấn thư, Đào Hoàng truyện thì trong đoạn thư này Đào Hoàng nói một ý trái lại với câu đã dịch: “Đáng lẽ nên cuốn giáp hủy gươm, chăm lo về đường lễ nghĩa. Nhưng mà người châu này lại không thích yên vui, ưa làm những sự khởi loạn [….]. Vậy thì số quân ở châu chưa nên giảm bớt để tỏ ra đơn độc yếu đuối”. Khi dùng lại sử liệu này, Cương mục đã khôi phục đầy đủ đoạn sau bức thư của Đào Hoàng, lấy thêm hơn 1 trăm chữ (Xem CMTB3, 16b).

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 ^⇡ 5 Sửa đúng là Tấn Hiếu Vũ Đế.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 ^⇡ 6 CMTB3, 22b dẫn Tống thư và Lương thư xác định Đỗ Viện làm Thứ sử Giao Châu năm Long An thứ 3 (399) và năm đó cũng có việc quân Lâm Ấp đánh phá Giao Châu. Toàn thư ở đây chép vào năm Tân Tỵ (381), sát liền trên mục năm Kỷ Hợi (399), có thể do sao chép văn bản sai vị trí.