Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Kỷ thuộc Tùy, Đường [9a9b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 暴，強市蠻中牛馬，一頭止與盐一斗。又殺蠻酋長杜存誠，羣蠻怒怨，導南詔侵盗邊境。[9a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … bạo, cưỡng thị Man trung ngưu mã, nhất đầu chỉ dữ diêm nhất đấu. Hựu sát Man Tù trưởng Đỗ Tồn Thành, quần Man nộ oán, đạo Nam Chiếu xâm đạo biên cảnh.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 峯州、桃林、西原舊有防冬兵六千，其傍七舘洞蠻酋長李由獨，常助之戍守輸租税。[9a*2*15]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Phong Châu, Đào Lâm, Tây Nguyên cựu hữu phòng đông binh lục thiên, kì bàng Thất Quán động Man Tù trưởng Lý Do Độc, thường trợ chi thú thủ thâu tô thuế.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 知峯州者（缺姓名）言於琢請罷戍兵，專委由獨防遏。[9a*4*9]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Tri Phong Châu giả (khuyết tính danh) ngôn ư Trác thỉnh bãi thú binh, chuyên ủy Do Độc phòng át.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 於是由獨勢孤，不能自立。[9a*5*9]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Ư thị Do Độc thế cô, bất năng tự lập.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 南詔拓東節度（拓東，言將開拓東境也。交趾南詔東，故置焉）以書誘之，以女婦其子，補拓東押牙。[9a*5*19]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Nam Chiếu Thác đông tiết độ (Thác đông, ngôn tướng khai thác đông cảnh dã. Giao Chỉ Nam Chiếu đông, cố trí yên) dĩ thư dụ chi, dĩ nữ phụ kì tử, bổ Thác đông áp nha.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 由獨遂率其眾臣於南詔。[9a*7*10]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Do Độc toại suất kì chúng thần ư Nam Chiếu.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 自是交州始有蠻患也。[9a*8*1]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Tự thị Giao Châu thủy hữu Man hoạn dã.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 是年五月，蠻來寇，式却之。[9a*8*10]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Thị niên ngũ nguyệt, Man lai khấu, Thức khước chi.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 秋，七月，有惡民屢為亂，聲言：「聞經畧使朱涯（朱涯，在廣 [9a*9*1] 州）使麾下挍黃頭軍（以黃󰱆頭號黃頭軍），渡海來襲我矣。」[9b*1*1]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Thu, thất nguyệt, hữu ác dân lũ vi loạn, thanh ngôn: “Văn Kinh lược sứ Châu Nhai (Châu Nhai, tại Quảng Châu) sử huy hạ giáo Hoàng đầu quân (dĩ hoàng cốt đầu hiệu Hoàng đầu quân), độ hải lai tập ngã hĩ”.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 相與夜為城皷譟：「願送式北㱕，我欲頓此城，比禦黃頭軍。」[9b*1*23]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Tương dữ dạ vi thành cổ táo: “Nguyện tống Thức bắc quy, ngã dục đồn thử thành, tỉ ngự Hoàng đầu quân”.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 式方食，或勸出避之。[9b*3*3]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Thức phương thực, hoặc khuyên xuất tị chi.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 式曰：「吾足一動，則城潰也。」[9b*3*11]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Thức viết: “Ngô túc nhất động tắc thành hội dã”.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 徐食畢，擐甲率左右登城，建大將旗，坐而責之。[9b*4*2]

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Từ thực tất, hoạn giáp suất tả hữu đăng thành, kiến Đại tướng kì, tọa nhi trách chi.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 亂者反走。[9b*5*1]

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Loạn giả phản tẩu.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 明日悉捕誅之。[9b*5*5]

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 Minh nhật tất bổ tru chi.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 時饑亂相繼，六年無上供（上供者，錢帛之師以供上用也），輸軍中無󰍁賞。[9b*5*11]

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 Thời cơ loạn tương kế, lục niên vô thượng cung (thượng cung giả, tiền bạch chi sư dĩ cung thượng dụng dã), thâu quân trung vô khao thưởng.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 式始修貢賦，享士卒。[9b*6*20]

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 Thức thủy tu cống phú, hưởng sĩ tốt.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 占城、真臘皆復通使。[9b*7*3]

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 Chiêm Thành, Chân Lạp giai phục thông sứ.

¶ 38 Leave a comment on paragraph 38 0 庚辰（唐懿宗󰱉，咸通元年）。[9b*8*1]

¶ 39 Leave a comment on paragraph 39 0 Canh Thìn (Đường Ý Tông Thôi, Hàm Thông nguyên niên).

¶ 40 Leave a comment on paragraph 40 0 春，浙東賊裘甫作亂。[9b*8*11]

¶ 41 Leave a comment on paragraph 41 0 Xuân, Chiết Đông tặc Cừu Phủ tác loạn.

¶ 42 Leave a comment on paragraph 42 0 唐議選將平之。[9b*8*19]

¶ 43 Leave a comment on paragraph 43 0 Đường nghị tuyển tướng bình chi.

¶ 44 Leave a comment on paragraph 44 0 夏侯孜曰：「王式雖儒，家子前在安南，威服華夷，…… [9b*9*2]

¶ 45 Leave a comment on paragraph 45 0 Hạ Hầu Tư viết: “Vương Thức tuy nho, gia tử tiền tại An Nam, uy phục Hoa Di, …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 46 Leave a comment on paragraph 46 0 … [9a] lam tàn bạo, mua hiếp bò ngựa của người Man, mỗi con chỉ trả cho một đấu muối, lại giết tù trưởng Man là Đỗ Tồn Thành, dân Man oán giận, dẫn đường cho người Nam Chiếu đến lấn cướp biên giới. Đất Tây Nguyên, Đào Lâm, thuộc Phong Châu, từ xưa vẫn có quân phòng đông¹ 6.000 người, tù trưởng Man động Thất Quán bên cạnh là Lý Do Độc, thường giúp đỡ việc đóng giữ và thu tô thuế. Viên Tri châu Phong Châu (không rõ họ tên) nói với Trác xin bỏ quân đóng thú, chuyên ủy cho Do Độc ngăn phòng. Từ đó Do Độc thế cô, không thể đứng vững được. Thác đông tiết độ của Nam Chiếu (Thác đông: ý nói khai thác cõi đông; Giao Chỉ ở phía đông nước Nam Chiếu, cho nên đặt chức ấy) gửi thư sang dụ Do Độc, đem con gái gả cho con trai của Do Độc, bổ làm Thác đông thác nha². Do Độc bèn đem dân chúng làm tôi nước Nam Chiếu. Từ đấy Giao Châu mới có mối lo về người Man [Nam Chiếu].

¶ 47 Leave a comment on paragraph 47 0 Tháng 5 năm ấy, người Man [Nam Chiếu] đến cướp, Thức đánh lui được.

¶ 48 Leave a comment on paragraph 48 0 Mùa thu, tháng 7, có bọn dân xấu nhiều lần nổi loạn, nói phao rằng: “Nghe đồn Kinh lược sứ Châu Nhai (Châu Nhai³ ở Quảng [9b] Châu) sai quân Hoàng đầu (quân bịt đầu bằng khăn vàng) vượt biển sang đánh úp châu ta”. Rồi bọn họ đang đêm kéo nhau đến vây thành, đánh trống reo hò: “Xin đuổi Thức về để chúng tôi đóng ở thành này chống giữ quân Hoàng đầu phía Bắc”. Lúc ấy Thức đang ăn, có người khuyên nên tránh đi. Thức nói: “Tôi động chân một chút thì thành này vỡ ngay”. Rồi cứ thong thả mà ăn, ăn xong, mặc áo giáp dẫn tả hữu lên mặt thành, dựng cờ đại tướng ngồi mà trách mắng. Bọn làm loạn quay đầu bỏ chạy. Ngày hôm sau, Thức sai bắt giết hết.

¶ 49 Leave a comment on paragraph 49 0 Bấy giờ đói kém loạn lạc liên tiếp, 6 năm không nộp thượng cung (thượng cung là tiền, lụa nộp sang Kinh sư để cho vua [Trung Quốc] chi dùng), trong quân không có khao thưởng. Thức bắt đầu sửa sang việc thuế khoá, khao thưởng quân lính. Chiêm Thành, Chân Lạp đều thông sứ trở lại.

¶ 50 Leave a comment on paragraph 50 0 Canh Thìn, [860], (Đường Ý Tông Thôi, Hàm Thông năm thứ 1).

¶ 51 Leave a comment on paragraph 51 0 Mùa xuân, giặc ở Chiết Đông là Cừu Phủ làm loạn. Nhà Đường bàn chọn tướng đi đánh dẹp. Hạ Hầu Tư nói: “Vương Thức tuy là con nhà nho, nhưng trước ở An Nam đã từng uy phục được cả người Hoa và người Di, …

¶ 52 Leave a comment on paragraph 52 0 ^⇡ 1 Đời Đường, quân phòng thủ ở biên giới thường được gọi là phòng thu và phòng đông.

¶ 53 Leave a comment on paragraph 53 0 ^⇡ 2 Thác đông thác nha [拓東拓牙]: Thông giám (Mậu Dần, Đại Trung 2) khảo dị với Man thư, đã hiệu chỉnh là Thác đông áp nha [拓東押牙]; nên sửa theo cách gọi đó.

¶ 54 Leave a comment on paragraph 54 0 ^⇡ 3 Ở đây nói đến viên Kinh lược sứ Tống Nhai mà Toàn thư đã lầm là họ Châu tên Nhai (xem NK5 8b – năm 857), đến đây thấy trùng với tên quận Châu Nhai (ở đảo Hải Nam) nên người chú thích nguyên bản Toàn thư đã chú nhầm.