Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Khảo tổng luận [11a11b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 天下晏然。[11a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … thiên hạ yến nhiên.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 然聖𭓇不開，儒風未振，僧尼半於民間，佛寺滿於天下，非創業垂統之道也。[11a*1*5]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Nhiên thánh học bất khai, nho phong vị chấn, tăng ni bán ư dân gian, phật tự mãn ư thiên hạ, phi sáng nghiệp thuỳ thống chi đạo dã.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 太宗勇智兼全，征伐四克，友好友之德，習禮樂之文，討賊平戎，勸農耕籍，伸寃有鍾，制刑有律，爲守成之令主也。[11a*2*16]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Thái Tông dũng trí kiêm toàn, chinh phạt tứ khắc, hữu hiếu hữu chi đức, tập lễ nhạc chi văn, thảo tặc bình nhung, khuyến nông canh tịch, thân oan hữu chung, chế hình hữu luật, vi thủ thành chi lệnh chủ dã.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 然耽僊遊詩偈之禅，感西天𰙔調之曲，非經國子民之道也。[11a*5*5]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Nhiên đam Tiên Du thi kệ chi thiền, cảm Tây Thiên ca điệu chi khúc, phi kinh quốc tử dân chi đạo dã.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 聖宗恤民重農，柔遠䏻迩，置博𭓇之科，重養廉之令，秘閣之有其官，明倫之有其制，文脩武僃，海内謐寕，爲嗣德之賢君也。[11a*6*10]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Thánh Tông tuất dân trọng nông, nhu viễn năng nhĩ, trí Bác học chi khoa, trọng dưỡng liêm chi lệnh, bí các chi hữu kì quan, Minh Luân chi hữu kì chế, văn tu vũ bị, hải nội mật ninh, vi tự đức chi hiền quân dã.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 然疲民力以築報天之㙮，費民財以造霪 [11a*9*3] 潭之宫，此其短也。[11b*1*1]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Nhiên bì dân lực dĩ trúc Báo Thiên chi tháp, phí dân tài dĩ tạo Dâm Đàm chi cung, thử kì đoản dã.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 仁宗天資仁孝，稱爲盛德，重名臣之󰱇，置進士之科，侍經筵之有其官，開言路之有其詔，求賢納諫，薄賦輕徭，故䏻身致太平，俗臻殷富，足為承平之令主也。[11b*1*8]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Nhân Tông thiên tư nhân hiếu, xứng vi thịnh đức, trọng danh thần chi tuyển, trí Tiến sĩ chi khoa, thị Kinh diên chi hữu kì quan, khai ngôn lộ chi hữu kì chiếu, cầu hiền nạp gián, bạc phú khinh dao, cố năng thân trí thái bình, tục trăn ân phú, túc vi thừa bình chi lệnh chủ dã.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 然開覧山宴而咱母后之盤遊，鑄龜田鍾而𨺻僧尼之簧惑，此其失也。[11b*4*14]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Nhiên khai Lãm Sơn yến nhi thính mẫu hậu chi bàn du, chú Quy Điền chung nhi hãm tăng ni chi hoàng hoặc, thử kì thất dã.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 神宗脩政立事，任賢使䏻，設宏詞之科，定兵農之令，政則勤矣。[11b*6*5]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Thần Tông tu chính lập sự, nhiệm hiền sử năng, thiết Hoành từ chi khoa, định binh nông chi lệnh, chính tắc cần hĩ.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 然酷好祥瑞，崇尚浮屠，破敵而㱕功於佛，献鹿而得濫其官，何其愚也？英宗設講武之塲以嚴武僃，脩孔子之庙以 …… [11b*7*11]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Nhiên khốc hiếu tường thụy, sùng thượng phù đồ, phá địch nhi quy công ư Phật, hiến lộc nhi đắc lạm kì quan, hà kì ngu dã? Anh Tông thiết giảng võ chi trường dĩ nghiêm vũ bị, tu Khổng Tử chi miếu dĩ …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 … [11a] thiên hạ bình yên. Song thánh học chẳng nghe, nho phong chưa thịnh, tăng ni chiếm nửa dân gian, chùa chiền dựng đầy thiên hạ, không phải là đạo sáng nghiệp truyền dòng vậy. Thái Tông trí dũng gồm hai, đánh đâu được đấy; có đức hiếu hữu, học tập lễ nhạc, dẹp giặc, bình man, cày tịch điền, khuyến việc nông, thân oan có chuông, hình chế có luật, là một bậc vua giỏi giữ nền nếp vậy. Song say thơ kệ đạo Phật ở chùa Tiên Du, mê điệu hát Tây Thiên [của nước Chiêm Thành], không phải là đạo nuôi dân trị nước. Thánh Tông thương dân, trọng nông, vỗ người xa, yêu người gần, đặt khoa bác học, trọng lệnh dưỡng liêm, đặt quan bí các, làm đường Minh Luân, sửa sang việc văn, chuẩn bị việc võ, trong nước đều yên tĩnh, là bậc vua hiền nối đức trước vậy. Song nhọc sức dân để xây tháp Báo Thiên, phí của dân để dựng cung Dâm Đàm, [11b] đó là chỗ kém.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Nhân Tông tính trời nhân hiếu, có tiếng đức tốt, trọng kén chọn danh thần, đặt khoa thi tiến sĩ, có quan hầu kinh diên, xuống chiếu mở đường nói, cầu người hiền, nghe lời can, nhẹ thuế khoá, ít phu dịch, cho nên thân được hưởng thái bình, dân trở nên giàu thịnh, đáng gọi là bậc vua giỏi nối đời thái bình vậy. Song Lãm Sơn mở tiệc để mẫu hậu dạo chơi; Quy Điền đúc chuông cho bọn tăng ni lừa phỉnh, đó là chỗ kém. Thần Tông sửa sang chính sự, nhậm dụng hiềm năng, đặt khoa Hoành từ, định lệnh binh nông, kể về chính trị thế là siêng năng. Song quá thích điềm lành, sùng thượng đạo Phật, thắng giặc cũng quy công cho Phật, dâng hươu cũng cho lạm tước quan. Sao mà ngu thế?

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Anh Tông đặt ra trường giảng võ để nghiêm võ bị, làm miếu Khổng Tử để …