Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Khảo tổng luận [15a15b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 實，有保󰘊制治之䂓，僊逰有取士之科，葆和有《餘暇》之集，定國朝禮󰀩之制，除沙州截脚之令，䂓模功烈，炳彪宇宙。[15a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … thực, hữu bảo bang chế trị chi quy, Tiên Du hữu thủ sĩ chi khoa, Bảo Hòa hữu Dư hạ chi tập, định quốc triều lễ nghi chi chế, trừ sa châu tiệt cước chi lệnh, quy mô công liệt, bỉnh bưu vũ trụ.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 然恭儉有餘，而剛斷不足，外而占㓂侵逼京畿，内而逆胡窺窬神噐，陳家之業由此而亡。[15a*3*9]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Nhiên cung kiệm hữu dư, nhi cương đoán bất túc, ngoại nhi Chiêm khấu xâm bức Kinh kì, nội nhi nghịch Hồ khuy du thần khí, Trần gia chi nghiệp do thử nhi vong.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 睿宗受神之初，留心圖治，󰱇将練兵，設科取士，帝箴有制，皇訓有書，自可有為。[15a*5*7]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Duệ Tông thụ thần chi sơ, lưu tâm đồ trị, tuyển tướng luyện binh, thiết khoa thủ sĩ, đế châm hữu chế, hoàng huấn hữu thư, tự khả hữu vi.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 然𫳭任外戚以啓奸臣僣竊之謀，拒黎錫忠諫之䟽，聽子平詭奏之言，親征占城，輕入倚忙之洞，忿兵取禍，卒殞其身。[15a*7*1]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Nhiên sủng nhiệm ngoại thích dĩ khải gian thần tiếm thiết chi mưu, cự Lê Tích trung gián chi sớ, thính Tử Bình quỷ tấu chi ngôn, thân chinh Chiêm Thành, khinh nhập Ỷ Mang chi động, phẫn binh thủ họa, tốt vẫn kì thân.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 簡皇童心益甚，秉德不 [15a*9*10] 常，運寶貨以臧天健之山，頒旗劎以厚季犛之賜，禦㓂無謀，威令不振，卒使蒲黄得志，而資福見囚。[15b*1*1]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Giản Hoàng đồng tâm ích thậm, bỉnh đức bất thường, vận bảo hoá dĩ tàng Thiên Kiện chi sơn, ban kì kiếm dĩ hậu Quý Ly chi tứ, ngự khấu vô mưu, uy lệnh bất chấn, tốt sử bồ hoàng đắc chí, nhi Tư Phúc kiến tù.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 順宗聽命權臣，徒擁虚噐，金甌之役未󰰾，石城之宴方醲，列侯就誅，至靈㱕隱，卒使赤觜横行，而玉清見逼。[15b*3*3]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Thuận Tông thính mệnh quyền thần, đồ ủng hư khí, Kim Âu chi dịch vị bãi, Thạch Thành chi yến phương nùng, liệt hầu tựu tru, Chí Linh quy ẩn, tốt sử Xích tủy hoành hành, nhi Ngọc Thanh kiến bức.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 少帝以幼冲之年，廢立之權出於胡季犛之口，而陳家之祚亡矣。[15b*5*8]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Thiếu Đế dĩ ấu trùng chi niên, phế lập chi quyền xuất ư Hồ Quý Ly chi khẩu, nhi Trần gia chi tộ vong hĩ.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 抑又論之：陳家歷代，凡十二帝，享國一百七十餘年。[15b*6*15]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Ức hựu luận chi: Trần gia lịch đại, phàm thập nhị đế, hưởng quốc nhất bách thất thập dư niên.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 所可稱者，太宗有帝王之量，聖宗有仁厚之德，仁宗有重興之功，英宗有達孝之實，明宗有文治之 …… [15b*7*17]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Sở khả xưng giả, Thái Tông hữu đế vương chi lượng, Thánh tông hữu nhân hậu chi đức, Nhân Tông hữu trùng hưng chi công, Anh Tông hữu đạt hiếu chi thực, Minh Tông hữu văn trị chi …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 … [15a] có quy mô giữ nước mưu trị, thi lấy người giỏi ở núi Tiên Du, làm tập Dư hạ ở cung Bảo Hòa¹ định chế độ lễ nghi trong triều, bỏ mệnh lệnh cắt lấy đất bãi, quy mô công liệt rực rỡ đất trời. Song đức cung kiệm có thừa mà tài cương đoán không đủ. Ngoài thì giặc Chiêm lấn bức Kinh kỳ, trong thì nghịch Hồ dòm ngó ngôi báu, cơ nghiệp nhà Trần do đấy mà mất.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Duệ Tông mới được nhường ngôi, lưu tâm lo trị, chọn tướng rèn quân, mở khoa thủ sĩ, soạn bài để châm, làm sách hoàng huấn, dường như cũng khá chịu làm. Song tin dùng ngoại thích, khởi mối cho gian thần tiếm ngôi, gạt lời sớ nói thẳng của Lê Tích, nghe lời tâu gian trá của Tử Bình, thân đi đánh Chiêm Thành, khinh suất vào động Ỷ Mang, liều quân chuốc vạ, đến nỗi bỏ mình.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Giản Hoàng² lại càng non trẻ, giữ đức không [15b] thường, đem của báu chôn giấu ở núi Thiên Kiện, ban cờ kiếm hậu tứ cho Quý Ly, chống giặc không mưu mô, uy lệnh không chấn tác, rốt cuộc kẻ mặc áo bồ hoàng³ đắc chí mà thân bị cầm tù ở chùa Tư Phúc.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Thuận Tông theo lệnh của quyền thần, ngồi giữ ngôi không, công việc ở Kim Âu⁴ chưa xong, yến tiệc ở Thạch Thành⁵ đương nồng mà các công hầu bị giết. Núi Chí Linh [Trần Nguyên Đán] về ở ẩn, khiến cho tên Mỏ đỏ⁶ hoành hành, sau rốt bức hại vua ở Ngọc Thanh quán⁷.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 Thiếu Đế đương tuổi ấu thơ, quyền phế lập đều do ở miệng Hồ Quý Ly, ngôi nhà Trần phải mất.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Hoặc lại bàn rằng: nhà Trần cả thảy 12 đời vua, hưởng nước hơn 170 năm. Các vua đáng khen thì Thái Tông có lượng đế vương; Thánh Tông có đức nhân hậu; Nhân Tông có công trùng hưng; Anh Tông có lòng đại hiếu; Minh Tông có thể chế văn trị, …

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 ^⇡ 1 Tức là tập Bảo Hòa điện dư bút.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 ^⇡ 2 Giản Hoàng: tức là Trần Đế Nghiễn.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 ^⇡ 3 Chỉ Hồ Quý Ly, vì Quý Ly thường mặc áo bồ hoàng (màu vàng của hoa xương bồ).

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 ^⇡ 4 Kim Âu: núi ở huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hoá; cuối đời trần, Hồ Quý Ly xây dựng nhiều công trình ở đấy.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 ^⇡ 5 Thạch Thành: thành xây bằng đá, tức thành Tây Đô ở tỉnh Thanh Hoá.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 ^⇡ 6 Nguyên văn: “Xích chủy”, chỉ Hồ Quý Ly.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 ^⇡ 7 Thuận Tông bị ép xuất gia theo Đạo giáo ở quán Ngọc Thanh, thôn Đạm Thủy (huyện Đông Triều), rồi Quý Ly sai Phạm Khả Vĩnh đến giết chết.