Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Khảo tổng luận [16a16b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 體，藝宗有恢復之績。[16a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … thể, Nghệ Tông hữu khôi phục chi tích.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 然惠宗見弑，而君臣之道䘮，仁者不爲也；靈慈見娶，而夫婦之恩乖，義者不爲也；以堂堂之天子，而爲竹林之禅，智者不爲也；以肅肅之王姬，而爲占城之配，禮者不爲也。[16a*1*9]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Nhiên Huệ Tông kiến thí, nhi quân thần chi đạo táng, nhân giả bất vi dã; Linh Từ kiến thú, nhi phu phụ chi ân quai, nghĩa giả bất vi dã; dĩ đường đường chi thiên tử, nhi vi Trúc Lâm chi thiền, trí giả bất vi dã; dĩ túc túc chi vương cơ, nhi vi Chiêm Thành chi phối, lễ giả bất vi dã.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 親迎其子之妻，則倫之亂矣；嬖幸倡人之女，則禍之胎矣。[16a*5*2]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Thân nghênh kì tử chi thê, tắc luân chi loạn hĩ; bế hạnh xướng nhân chi nữ, tắc hoạ chi thai hĩ.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 後宫苑池之逰，則志荒矣；外戚權臣之𫳭，則政蠹矣，帝王脩齊治平之道，果如是乎！在朝之臣則有日燏建󰚴子之功，國峻献白藤之捷，亦頡頏於郭汾陽、㓂萊公之名󰕑，固可 [16a*6*6] 稱矣。[16b*1*1]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Hậu cung uyển trì chi du, tắc chí hoang hĩ; ngoại thích quyền thần chi sủng, tắc chính đố hĩ, đế vương tu tề trị bình chi đạo, quả như thị hồ! Tại triều chi thần tắc hữu Nhật Duật kiến Hàm Tử chi công, Quốc Tuấn hiến Bạch Đằng chi tiệp, diệc hiệt hàng ư Quách Phần Dương, Khấu Lai Công chi danh dự, cố khả xưng hĩ.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 至於陳光啓、馮佐周、陳元旦、范五老、段汝諧、張漢超、丁拱垣、范師孟、阮忠彦、黎伯适之諸賢而時君或以見踈，宜其治之不古若也。[16b*1*3]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Chí ư Trần Quang Khải, Phùng Tá Chu, Trần Nguyên Đán, Phạm Ngũ Lão, Đoàn Nhữ Hài, Trương Hán Siêu, Đinh Củng Viên, Phạm Sư Mạnh, Nguyễn Trung Ngạn, Lê Bá Quát chi chư hiền nhi thời quân hoặc dĩ kiến sơ, nghi kì trị chi bất cổ nhược dã.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 他如陳克終之奸邪，陳慶餘之貪鄙，何足𬢱㢤。[16b*3*17]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Tha như Trần Khắc Chung chi gian tà, Trần Khánh Dư chi tham bỉ, hà túc nghị tai.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 大抵，李陳之亡，雖由綱常之紊亂，亦由異端之蠱惑；𭛁庫钱而造佛像，𭛁庫銅而鑄洪鍾，𭛁庫紙而寫佛經，李朝之事佛謹矣，然殺李氏之子孫者纔出於陳守度之兇險而佛不䏻救。[16b*4*17]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Đại để, Lí Trần chi vong, tuy do cương thường chi vặn loạn, diệc do dị đoan chi cổ hoặc; phát khố tiền nhi tạo Phật tượng, phát khố đồng nhi chú hồng chung, phát khố chỉ nhi tả Phật kinh, Lý triều chi sự Phật cẩn hĩ, nhiên sát Lý thị chi tử tôn giả tài xuất ư Trần Thủ Độ chi hung hiểm nhi Phật bất năng cứu.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 以天子而爲大士，以妃嬪而爲丘尼，以王主而爲僧眾，陳 …… [16b*8*15]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Dĩ thiên tử nhi vi đại sĩ, dĩ phi tần nhi vi khưu ni, dĩ vương chủ nhi vi tăng chúng, Trần …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 … [16a] Nghệ Tông có công khôi phục. Song Huệ Tông [Nhà Lý] bị giết chẳng còn đạo vua tôi, người nhân không ai làm thế; lấy Linh Từ¹ làm vợ là trái đạo vợ chồng, người có nghĩa không ai làm thế; đường đường một vị thiên tử mà làm thiền sư Trúc Lâm, người trí không ai làm thế; đoan trang con gái nhà vua mà gả cho Chiêm Thành làm vợ, người có lễ không ai làm thế. Tự mình đi đón vợ cho con, thế là nhân luân rối loạn; yêu nhiều con gái kẻ phường hát, thế là tai học nảy mầm. Rong chơi vườn ao hậu cung, thế là tâm trí đã hoang đãng; yêu chuộng kẻ quyền thần ngoại thích, thế là chính trị đã ruỗng mọt; đạo tu tề trị bình của đế vương hẳn có như thế ru! Bề tôi ở triều thì có Nhật Duật lập công ở cửa Hàm Tử, Quốc Tuấn thắng trận ở sông Bạch Đằng, cũng suýt soát với tiếng tốt của Quách Phần Dương, Khấu Lai Công² cố nhiên đáng [16b] khen. Đến những người hiền như Trần Quang Khải, Phùng Tá Chu, Trần Nguyên Đán, Phạm Ngũ Lão, Đoàn Nhữ Hài, Trương Hán Siêu, Đinh Củng Viên, Phạm Sư Mạnh, Nguyễn Trung Ngạn, Lê Bá Quát, mà vua đương thời hoặc có khi không dùng, cho nên chính trị không bằng thời cổ là phải. Ngoài ra như Trần Khắc Chung gian tà, Trần Khánh Dư tham bỉ thì có kể làm gì.

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Đại để nhà Lý, nhà Trần mất nước, tuy do ở cương thường rối loạn, nhưng cũng là bởi ở mê hoặc dị đoan; phát tiền kho để làm tượng Phật, xuất đồng kho để đúc chuông lớn, đem giấy kho để viết kinh Phật. Nhà Lý thờ Phật rất kính, thế mà con cháu nhà Lý bị giết ở tay hung hiểm của Trần Thủ Độ mà Phật chẳng cứu nổi. Là thiên tử mà làm đại sĩ, là phi tần mà làm khưu ni, là cương chúa mà làm tăng chúng, nhà Trần …

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 ^⇡ 1 Nguyên văn in là “Linh Từ”, có lẽ nhầm. Đây nói việc Trần Thái Tông lấy vợ của anh ruột (Trần Liễu) sau tôn là Hiển Từ hoàng thái hậu, còn Linh Từ là phu nhân của Trần Thủ Độ.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 ^⇡ 2 Quách Phần Dương: tức Quách Tử Nghi, danh tướng thời Đường, Khấu Lai Công: tức Khấu Chuẩn, danh tướng đời Tống.