Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Khảo tổng luận [17a17b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 家之事佛篤矣，然弑陳氏之宗室者，皆出於胡季犛之奸甚，而佛不䏻度。[17a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … gia chi sự Phật đốc hĩ, nhiên thí Trần thị chi tông thất giả, giai xuất ư Hồ Quý Ly chi gian thậm, nhi Phật bất năng độ.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 則奉佛之事果何補㢤？若夫胡季犛倚掖庭之親，稔奸臣之惡，肆虐以暴其民，欺君而簒其位，罪盈怨積，海内離心，明人入㓂，身虜國亡，死作他鄕之鬼，卒為天下所笑。[17a*2*11]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Tắc phụng Phật chi sự quả hà bổ tai? Nhược phù Hồ Quý Ly ỷ dịch đình chi thân, nhẫm gian thần chi ác, tứ ngược dĩ bạo kì dân, khi quân nhi soán kì vị, tội doanh oán tích, hải nội li tâm, Minh nhân nhập khấu, thân lỗ quốc vong, tử tác tha hương chi quỷ, tốt vi thiên hạ sở tiếu.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 胡漢蒼承簒國之後，行暴民之政。[17a*6*3]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Hồ Hán Thương thừa soán quốc chi hậu, hành bạo dân chi chính.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 明人南侵而䦕河失守，社稷為墟，天綱恢恢踈而不漏。[17a*6*16]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Minh nhân Nam xâm nhi quan hà thất thủ, xã tắc vi khư, thiên cương khôi khôi sơ nhi bất lậu.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 嗚呼！禮莫大於分，分莫大於名；名分者，國之隄防，不可不謹。[17a*8*1]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Ô hô! Lễ mạc đại ư phận, phận mạc đại ư danh; danh phận giả, quốc chi đê phòng, bất khả bất cẩn.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 名分正則綱常立。[17a*9*6]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Danh phận chính tắc cương thường lập.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 彼龍鋌以弟弑 [17a*9*13] 兄而簒其國，是乱賊之尤也，而史臣乃以皇帝書之，則名不正矣。[17b*1*1]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Bỉ Long Đĩnh dĩ đệ thí huynh nhi soán kì quốc, thị loạn tặc chi vưu dã, nhi sử thần nãi dĩ hoàng đế thư chi, tắc danh bất chính hĩ.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 季犛以臣弑君而奪其位，是奸臣之魁也，而史臣乃以先主書之，則分不明矣。[17b*2*8]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Quý Ly dĩ thần thí quân nhi đoạt kì vị, thị gian thần chi khôi dã, nhi sử thần nãi dĩ Tiên Chủ thư chi, tắc phận bất minh hĩ.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 若按《春秋》之法，定褒貶之公，固當削卧朝之僞稱以誅逆賊；去季犛之僣號以討奸臣，然後正名分於當時，扶綱常於萬世，而史臣之謬可盡洗矣。[17b*4*2]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Nhược án Xuân thu chi pháp, định bao biếm chi công, cố đương tước Ngọa Triều chi ngụy xưng dĩ tru nghịch tặc; khử Quý Ly chi tiếm hiệu dĩ thảo gian thần, nhiên hậu chính danh phận ư đương thời, phù cương thường ư vạn thế, nhi sử thần chi mậu khả tận tẩy hĩ.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 至若陳家忠義之臣如：周居敬、陳平仲、阮翰、陳錫、阮鋭、陶堅、陳實、黎桶、陳紹、范玄齡、黎亞夫、阮决、阮雲霓、阮訶、黎勤、刘常、阮沆、何德鄰、…… [17b*7*4]，

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Chí nhược Trần gia trung nghĩa chi thần như: Chu Cư Kính, Trần Bình Trọng, Nguyễn Hàn, Trần Tích, Nguyễn Nhuệ, Đào Kiên, Trần Thực, Lê Thống, Trần Thiệu, Phạm Huyền Linh, Lê Á Phu, Nguyễn Quyết, Nguyễn Vân Nghê, Nguyễn Kha, Lê Cần, Lưu Thường, Nguyễn Hàng, Hà Đức Lân, …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 … [17a] thờ Phật hết lòng, thế mà tôn thất nhà Trần bị giết ở tay gian trá của Hồ Quý Ly, Phật cũng chẳng độ lượng được. Thế thì việc thờ Phật có ích gì không?

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Còn như Hồ Quý Ly dựa thế thân thích ở hậu cung mà chứa chất tội ác gian thần, thả sức ngược hại dân, lừa dối vua để cướp ngôi báu, tội đầy oán chất, trong nước lìa lòng, người Minh vào cướp, thân tù nước mất, chết làm ma đất khách, rốt cục để thiên hạ cười chê. Hồ Hán Thương nối ngôi thoán đoạt, bạo chính hại dân. Người Minh xâm lăng, cõi bờ thất thủ, xã tắc tan hoang; lưới trời lồng lộng, thưa mà không lọt. Than ôi! Lễ không gì lớn bằng phận, phận không gì lớn bằng danh, danh phận là bờ đê của nước, không thể không cẩn thận. Danh phận chính thì cương thường mới lập. Long Đĩnh là em mà giết [17b] anh để cướp nước, ấy là loạn tặc quá lắm mà sử thần vẫn chép là hoàng đế thì danh không chính. Quý Ly là bề tôi giết vua để cướp ngôi, ấy là kẻ gian thần tột mực mà sử thần chép là Tiên Chúa thì phận không minh. Nếu theo phép của kinh Xuân thu định công luận khen chê, cố nhiên phải tước danh xằng của Ngọa Triều để trị kẻ nghịch tặc; phải bỏ hiệu tiếm của Quý Ly để đánh kẻ gian thần, có thế thì mới chính danh phận cho đương thời, giữ cương thường cho vạn thế, mà sự sai lầm của sử thần mới rửa hết được. Còn như bề tôi trung nghĩa của nhà Trần như các hiền thần Chu Cư Kính, Trần Bình Trọng, Nguyễn Hàn, Trần Tích, Nguyễn Nhuệ, Đào Kiên, Trần Thực, Lê Thống, Trần Thiệu, Phạm Huyền Linh, Lê Á Phu, Nguyễn Quyết, Nguyễn Văn Nghê, Nguyễn Kha, Lê Cần, Lưu Thường, Nguyễn Hãng, Hà Đức Lân, …