Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Khảo tổng luận [18a18b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 陳渴真、梁元彪之諸賢正氣猶存，芳名不朽，其節󰒂之稱不可枚󰁮。[18a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … Trần Khát Chân, Lương Nguyên Bưu chi chư hiền chính khí do tồn, phương danh bất hủ, kì tiết nghĩa chi xưng bất khả mai cử.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 為陳家而思報仇，裴伯耆之心即包胥、豫讓之心也；為陳家而請立後，黎景詢之心即舅犯、仁傑之心也。[18a*2*9]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Vị Trần gia nhi tư báo cừu, Bùi Bá Kỳ chi tâm tức Bao Tư, Dự Nhượng chi tâm dã; vị Trần gia nhi thỉnh lập hậu, Lê Cảnh Tuân chi tâm tức Cữu Phạm, Nhân Kiệt chi tâm dã.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 《萬言》之書，忠貫日月，非斯文之力乎？《七斬》之疏，󰒂感鬼神，非吾儒之功乎？惜其時君昏暗，不䏻信聽，以𦤶淪亡，無足怪矣。[18a*4*13]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Vạn ngôn chi thư, trung quán nhật nguyệt, phi tư văn chi lực hồ? Thất trảm chi sớ, nghĩa cảm quỷ thần, phi ngô nho chi công hồ? Tích kì thời quân hôn ám, bất năng tín thính, dĩ trí luân vong, vô túc quái hĩ.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 迨夫後陳簡定帝，即位於播迁之餘，有鄧悉、景真之徒，與之恊謀，奮興󰒂旅，致討明賊，逋姑之戦，幾復陳祚，所謂仁󰒂之師也。[18a*7*5]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Đãi phù Hậu Trần Giản Định Đế, tức vị ư bá thiên chi dư, hữu Đặng Tất, Cảnh Chân chi đồ, dữ chi hiệp mưu, phấn hưng nghĩa lữ, trí thảo Minh tặc, Bồ Cô chi chiến, cơ phục Trần tộ, sở vị nhân nghĩa chi sư dã.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 夫何 [18a*9*17] 輕信讒言，遽殺良将，速取於敗。[18b*1*1]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Phù hà khinh tín sàm ngôn, cự sát lương tướng, tốc thủ ư bại.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 陳重光帝即位於離乱之際，有鄧容、阮帥之儔𭁈之戮力共圖帝業。[18b*1*13]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Trần Trùng Quang Đế tức vị ư li loạn chi tế, hữu Đặng Dung, Nguyễn Súy chi trù dữ chi lục lực cộng đồ đế nghiệp.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 蔡茄之捷，軍聲大振，所謂復讐之󰁮也。[18b*3*3]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Thái Già chi tiệp, quân thanh đại chấn, sở vị phục thù chi cử dã.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 夫何将帥不和，失其機會，遂至於亡？嗟夫！鄧悉、景真以讒見殺而明人入㓂，視夫檀道濟見殺而魏人來侵；岳武穆見殺而金人入㓂。[18b*3*18]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Phù hà tướng soái bất hòa, thất kì cơ hội, toại chí ư vong? Ta phù! Đặng Tất, Cảnh Chân dĩ sàm kiến sát nhi Minh nhân nhập khấu, thị phù Đàn Đạo Tế kiến sát nhi Ngụy nhân lai xâm; Nhạc Vũ Mục kiến sát nhi Kim nhân nhập khấu.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 讒侫覆人國家前後一轍，人君用舍之際不可不謹。[18b*6*15]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Sàm nịnh phúc nhân quốc gia tiền hậu nhất triệt, nhân quân dụng xả chi tế bất khả bất cẩn.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 閏胡既虜，後陳亦亡，境内爪分蝠裂甚於周季之時。[18b*7*17]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Nhuận Hồ kí lỗ, Hậu Trần diệc vong, cảnh nội trảo phân bức liệt thậm ư Chu quý chi thời.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 官吏法峻刑苛，慘於秦亡之日。[18b*9*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Quan lại pháp tuấn hình hà, thảm ư Tần vong chi nhật.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 由是明人肆虐，…… [18b*9*13]，

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Do thị Minh nhân tứ ngược, …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 … [18a] Trần Khát Chân, Lương Nguyên Bưu thì chính khí vẫn còn, tiếng thơm không mất và tiếng khen tiết nghĩa của từng người không thể nhất nhất kể ra hết được. Vì nhà Trần mà lo báo thù, tấm lòng của Bùi Bá Kỳ cũng như Bao Tư¹, Dự Nhượng²; vì nhà Trần mà xin lập con cháu, tấm lòng của Lê Cảnh Tuân cũng như Cửu Phạm³, Nhân Kiệt⁴. Thư Vạn ngôn⁵, lòng trung thấu mặt trời, mặt trăng, chẳng phải là do sức mạnh của văn chương sao? Sớ Thất trảm⁶, nghĩa khí động quỷ thần, chẳng phải là công của đạo Nho ta sao? Tiếc rằng vua bấy giờ mờ tối, không biết nghe theo, để đến nỗi chìm đắm, không đủ lấy làm lạ.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Kịp đến Giản Định Đế thời Hậu Trần, lên ngôi trong lúc xiêu giạt, có bọn Đặng Tất, Cảnh Chân mưu giúp đỡ, hăng nổi nghĩa binh đi đánh giặc Minh, trận đánh Bồ Cô cơ hồ khôi phục nhà Trần, đáng gọi là quân nhân nghĩa vậy. Sao lại [18b] nhẹ dạ nghe lời gièm pha, vột giết tướng giỏi mà mau chuốc bại vong.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Trùng Quang Đế lên ngôi trong lúc ly loạn, có bọn Đặng Dung, Nguyễn Súy giúp sức cùng mưu tính khôi phục nghiệp đế. Trận thắng ở Thái Già, tiếng quân lừng lẫy, đáng gọi là việc phục thù. Sao lại trong tướng súy bất hoà, bỏ mất cơ hội, đến nỗi mất nước? Than ôi! Đặng Tất, Cảnh Chân vì lời gièm mà bị giết mà người Minh vào cướp, cũng như Đàn Đạo Tế⁷ bị giết mà quân Ngụy xâm lăng; Nhạc Vũ Mục⁸ bị giết mà quân Kim vào cướp. Bọn xiểm nịnh làm sụp đổ nước nhà, trước sau cùng một lối, người làm vua trong việc dùng người bỏ người không thể không cẩn thận.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 Nhuận Hồ đã bị bắt, Hậu Trần cũng mất theo, đất nước bị xé nát hơn buổi cuối nhà Chu. Quan lại pháp lệnh tàn khốc, hình phạt nặng nề, còn thảm hơn khi nhà Tần sắp mất. Từ đấy người Minh thả sức bạo ngược, …

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 ^⇡ 1 Bao Tư: họ Công Tôn, đại phu nước sở thời Xuân Thu, Khi quân nước Ngô đánh Sở, Bao Tư sang kinh đô nước Tần đứng khóc bảy ngày để xin quân cứu viện.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 ^⇡ 2 Dự Nhượng: người nước Tấn thời Chiến Quốc, tự sơn mình như người hủi, nuốt than làm người câm, đón đường giết Triệu Tương Tử để báo thù cho chủ là Trí Bá.

¶ 32 Leave a comment on paragraph 32 0 ^⇡ 3 Cửu Phạm: người nước tấn, thời Xuân Thu, có công giúp Công tử Trùng Nhĩ từ nước ngoài về nối ngôi.

¶ 33 Leave a comment on paragraph 33 0 ^⇡ 4 Địch Nhân Kiệt: người thời Đường, có công giúp Trung Tông dẹp bè đảng của Vũ Hậu, khôi phục nhà Đường.

¶ 34 Leave a comment on paragraph 34 0 ^⇡ 5 Vạn ngôn thư: của Lê Cảnh Tuân.

¶ 35 Leave a comment on paragraph 35 0 ^⇡ 6 Thất trảm sớ: của Chu Văn An.

¶ 36 Leave a comment on paragraph 36 0 ^⇡ 7 Đàn Đạo Tế: tướng nhà Tống thời Nam Triều (Trung Quốc) có công đánh Tần, đánh Ngụy, nhưng sau bị vua Tống giết.

¶ 37 Leave a comment on paragraph 37 0 ^⇡ 8 Nhạc Vũ Mục: tức Nhạc Phi, trung thần của nhà Tống.