Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Khảo tổng luận [3a3b]

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 《周易》曰：「有天地然後有萬物，有萬物然後有夫婦，有夫婦然後有父子，有父子然後有君臣。」[3a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … Chu Dịch viết: “Hữu thiên địa nhiên hậu hữu vạn vật, hữu vạn vật nhiên hậu hữu phu phụ, hữu phu phụ nhiên hậu hữu phụ tử, hữu phụ tử nhiên hậu hữu quân thần”.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 此綱常之道所由著也。[3a*2*18]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Thử cương thường chi đạo sở do trứ dã.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 《大學》曰：「心正而后身脩，身脩而后家齊，家齊而后國治，國治而后天下平。」[3a*3*9]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Đại học viết: “Tâm chính nhi hậu thân tu, thân tu nhi hậu gia tề, gia tề nhi hậu quốc trị, quốc trị nhi hậu thiên hạ bình”.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 此治平之道所由行也。[3a*5*1]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Thử trị bình chi đạo sở do hành dã.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 然則天地之道，不能外綱常以立極；帝王之道，𡸈䏻外綱常以為治㢤！粤自洪庞氏經陽王，繼神農之後，娶洞庭君女，明夫婦之道，正風化之原，…… [3a*5*10]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Nhiên tắc thiên địa chi đạo, bất năng ngoại cương thường dĩ lập cực; đế vương chi đạo, khởi năng ngoại cương thường dĩ vi trị tai! Việt tự Hồng Bàng thị Kinh Dương Vương, kế Thần Nông chi hậu, thú Động Đình Quân nữ, minh phu phụ chi đạo, chính phong hoá chi nguyên, …

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 …… 君焉則以德化民，垂衣掑手；民焉則耕田𮢶井，出作入息，其炎帝太 [3a*8*11] 古之風󰊹？貉龍君繼鴻庞之世，娶甌貉氏女，而生有百男之祥，百粤之祖，實始於此，享國歷年，最為久長，富壽多男，自古以來未之有也。[3b*1*1]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 … quân yên tắc dĩ đức hoá dân, thuỳ y kì thủ; dân yên tắc canh điền tạc tỉnh, xuất tác nhập tức, kì Viêm Đế thái cổ chi phong dư? Lạc Long Quân kế Hồng Bàng chi thế, thú u Lạc thị nữ, nhi sinh hữu bách nam chi tường, Bách Việt chi tổ, thực thuỷ ư thử, hưởng quốc lịch niên, tối vi cửu trường, phú thọ đa nam, tự cổ dĩ lai vị chi hữu dã.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 䧺王嗣貉龍之統，務施德惠，而撫綏其民，專事農桑之業，靡有兵戈之警，繼世子孫，並以䧺王為號，祚凡十八世，𡻕經二千餘年；結䋲為政，民無詐偽，可見淳厖樸野之俗矣。[3b*3*17]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Hùng Vương tự Lạc Long chi thống, vụ thi đức huệ, nhi phủ tuy kì dân, chuyên sự nông tang chi nghiệp, mĩ hữu binh qua chi cảnh, kế thế tử tôn, tịnh dĩ Hùng Vương vi hiệu, tộ phàm thập bát thế, tuế kinh nhị thiên dư niên; kết thằng vi chính, dân vô trá nguỵ, khả kiến thuần mang phác dã chi tục hĩ.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 後王德衰，怠於政事，廢武僃而不脩，󰱏酒色以為樂，蜀兵一至而國綂遂亡。[3b*7*11]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Hậu vương đức suy, đãi ư chính sự, phế vũ bị nhi bất tu, đam tửu sắc dĩ vi lạc, Thục binh nhất chí nhi quốc thống toại vong.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 安陽王西徒巴蜀，南烕䧺王，都于螺城，…… [3b*9*4]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 An Dương Vương tây đồ Ba Thục, Nam diệt Hùng Vương, đô vu Loa Thành, …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 … [3a] sách Chu Dịch nói: “Có trời đất rồi sau mới có muôn vật, có muôn vật rồi sau mới có vợ chồng. Có vợ chồng rồi sau mới có cha con, có cha con rồi sau mới có vua tôi”. Đó là lý do khiến cho đạo cương thường được sáng tỏ. Sách Đại học nói: “Lòng có chính thì sau mới sửa mình được, sủa mình thì sau mới tề nhà được, tề nhà thì sau mới trị nước được, nước trị thì sau thiên hạ mới bình”. Đó là lý do khiến cho đạo trị bình được thi hành. Xem thế thì đạo trời đất không thể ngoài cương thường mà lập giới hạn, đạo đế vương há có thể ngoài cương thường mà yên trị được sao!

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Kể từ khi Kinh Dương Vương, họ Hồng Bàng nối dòng dõi Thần Nông, lấy con gái vua Động Đình, sáng rõ đạo vợ chồng, theo đúng nguồn phong hoá, vua thì lấy đức mà cảm hoá dân, giũ áo khoanh tay¹. Dân thì cày ruộng, đào giếng, ra ngoài thì làm lụng, trở về thì nghỉ ngơi, chẳng phải là phong thái [3b] cổ của Viêm Đế ư?

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Lạc Long Quân nối đời Hồng Bàng, lấy con gái họ Âu Lạc mà có điềm lành sinh trăm con trai, tổ của người Bách Việt thực bắt đầu từ đấy, hưởng nước trải nhiều năm, rất là lâu dài, đã giàu thọ lại nhiều con trai, từ xưa đến nay chưa từng có.

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Hùng Vương nối nghiệp của Lạc Long, chăm ban đức huệ để vỗ yên dân, chuyên nghề làm ruộng, chăn tằm, không lo can qua chinh chiến, con cháu nối đời đều gọi là Hùng Vương, phúc gồm 18 đời, trải hơn hai nghìn năm; buộc nút dây mà làm chính sự, dân không gian dối, có thể thấy được phong tục thuần hậu quê mùa vậy. Đến vua sau đức kém, lười chính sự, bỏ sửa sang vũ bị, ham mê tửu sắc làm vui, binh nước Thục vừa đến thì quốc thống bèn mất.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 An Dương Vương, phía tây thì dời sang Ba Thục, phía nam thì diệt vua Hùng Vương, đóng đô ở Loa Thành, …

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 ^⇡ 1 Ý nói: Vua chỉ theo phép thường mà trị nước, không bày đặt chính mệnh phiền nhiễu.