Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Khảo tổng luận [4a4b]

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 保有甌貉，得龟爪之弩，却秦人之兵，狃於戰勝，安樂而驕，趙兵來攻，而邊疆失守。[4a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … bảo hữu Âu Lạc, đắc quy trảo chi nỗ, khước Tần nhân chi binh, nữu ư chiến thắng, an lạc nhi kiêu, Triệu binh lai công, nhi biên cương thất thủ.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 趙武帝承秦之亂，奄有領表，都于番禺，與漢髙祖各帝一方；有爱民之仁，有保󰘊之智。[4a*2*14]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Triệu Vũ Đế thừa Tần chi loạn, yêm hữu Lĩnh Biểu, đô vu Phiên Ngung, dữ Hán Cao Tổ các đế nhất phương; hữu ái dân chi nhân, hữu bảo bang chi trí.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 武功懾乎蠶叢，文教振乎象郡；以詩書而化訓國俗，以仁義而固結人心，教民耕種，國富兵強，至於遣使一節，詞極謙遜，南北交歡，天下無事，享國百有餘年，真英雄才畧之主也。[4a*4*11]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Vũ công nhiếp hồ Tàm Tùng, văn giáo chấn hồ Tượng Quận; dĩ thi thư nhi hoá huấn quốc tục, dĩ nhân nghĩa nhi cố kết nhân tâm, giáo dân canh chủng, quốc phú binh cường, chí ư khiển sứ nhất tiết, từ cực khiêm tốn, Nam Bắc giao hoan, thiên hạ vô sự, hưởng quốc bách hữu dư niên, chân anh hùng tài lược chi chủ dã.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 文王以武帝之嫡孫，纘承𦾔業，凡其制度典章，一遵先王成憲，感鄰以義，却敵 [4a*8*7] 安邊，[4b*1*1]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Văn Vương dĩ Vũ Đế chi đích tôn, toản thừa cựu nghiệp, phàm kì chế độ điển chương, nhất tuân tiên vương thành hiến, cảm lân dĩ nghĩa, khước địch an biên,

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 亦繼體守成之君也。[4b*1*3]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 diệc kế thể thủ thành chi quân dã.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 明王嗣德之初，安於縱弛。[4b*1*11]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Minh Vương tự đức chi sơ, an ư túng thỉ.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 樛后得寵，越姬見󰲝，國中不睦，紀綱大亂。[4b*2*3]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Cù Hậu đắc sủng, Việt cơ kiến phế, quốc trung bất mục, kỉ cương đại loạn.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 哀王以童稚之年，昧經國之理，母后驕滛，權臣執政，而趙家基業，卒至陵夷。[4b*3*1]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Ai Vương dĩ đồng trĩ chi niên, muội kinh quốc chi lí, mẫu hậu kiêu dâm, quyền thần chấp chính, nhi Triệu gia cơ nghiệp, tốt chí lăng di.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 術陽王以哀王之兄，建立於權臣之守，智力短淺，強虜來侵，而趙氏基圖，從茲蕧没。[4b*4*12]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Thuật Dương Vương dĩ Ai Vương chi huynh, kiến lập ư quyền thần chi thủ, trí lực đoản thiển, cường lỗ lai xâm, nhi Triệu thị cơ đồ, tòng tư phúc một.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 迹其哀王之禍，雖出於吕嘉，而實由明王寵嬖樛后以啟之也。[4b*6*8]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Tích kì Ai Vương chi hoạ, tuy xuất ư Lữ Gia, nhi thực do Minh Vương sủng bế Cù Hậu dĩ khải chi dã.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 女色之傾人國家如此，深可為戒。[4b*7*14]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Nữ sắc chi khuynh nhân quốc gia như thử, thâm khả vi giới.

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 逮夫徵王，胃出雄王之後，姊妹俱以勇畧聞，念蘇定苛政，紏率諸部，奮󰁮 …… [4b*8*9]

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Đãi phù Trưng Vương, vị xuất Hùng Vương chi hậu, tỉ muội câu dĩ dũng lược văn, niệm Tô Định hà chính, củ suất chư bộ, phấn cử …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 … giữ nước Âu Lạc, nhờ được nỏ móng rùa, đánh lui quân nhà Tần, quen mui đánh thắng, yên vui sinh kiêu, quân Triệu đến đánh mà cõi bờ không giữ được.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Triệu Vũ Đế nhân loạn nhà Tần, chiếm lấy đấy Lĩnh Biểu¹ đóng đô ở Phiên Ngung, cùng với Hán Cao Tổ, đều làm đế một phương; có lòng nhân thương dân, có mưu trí giữ nước. Vũ công khiến Tàm Tùng² phải kinh sợ, văn giáo khiến Tượng Quận được chấn hưng, lấy thi thư mà biến đổi tục nước, lấy nhân nghĩa mà cố kết lòng người, dạy dân cày trồng, nước giàu binh mạnh, đến như các việc sai sứ [sang nhà Hán] thì lời rất khiêm tốn, Nam Bắc chung vui, thiên hạ vô sự, hưởng nước hơn trăm năm, đúng là bậc anh hùng tài lược. Văn Vương là đích tôn của Vũ Đế, nỗi giữ nghiệp cũ, phàm các chế độ diển chương, hết thảy cả đều tuân theo phép cũ của vua trước, lấy nghĩa mà cảm nước láng giềng, đánh lui quân địch, [4b] giữ yên biên cương, cũng là bậc vua nối được thể chế, giữ được cơ nghiệp vậy. Minh Vương buổi đầu nối nghiệp, yên vui buông thả. Cù Hậu được yêu, vợ Việt bị bỏ, trong nước không hòa, kỷ cương đại loạn. Ai Vương tuổi ấu thơ, chưa biết lẽ trị nước, mẫu hậu kiêu dâm, quyền thần chấp chính, mà cơ nghiệp họ Triệu rốt cuộc lụn bại. Thuật Dương Vương là anh Ai Vương, lập nên bởi tay quyền thần, trí kém sức yếu, giặc mạnh xâm lấn mà cơ đồ nhà Triệu từ đấy sụp đổ. Xét tai hoạ của Ai Vương, tuy ở Lữ Gia, nhưng thực ra là do ở Minh Vương yêu chiều Cù Hậu mà gây ra. Nữ sắc làm nghiêng đổ nước nhà như thế, phải lấy làm răn.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 Kịp đến Trưng Vương là dòng dõi Hùng Vương, chị em đều có tiếng dũng lược, căm giận Tô Định chính lệnh hà khắc tàn ngược, tụ họp người các bộ, hăng hái dấy …

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 ^⇡ 1 Lĩnh Biểu: cũng như Lĩnh Ngoại, Lĩnh Nam, chỉ vùng đất phía nam Ngũ Lĩnh.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 ^⇡ 2 Tàm Tùng: tên vua nước Thục sơn thị (miền Tứ Xuyên, Trung Quốc ngày nay). Nước này bị nhà Tần diệt.