Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Khảo tổng luận [5a5b]

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0 Bản chụp nguyên văn chữ Hán

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 雄師，大振威名，郡縣響應，故䏻畧定嶺外六十五成，盡復南越故境，亦女中之豪傑也。[5a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … hùng sư, đại chấn uy danh, quận huyện hưởng ứng, cố năng lược định lĩnh ngoại lục thập ngũ thành, tận phục Nam Việt cố cảnh, diệc nữ trung chi hào kiệt dã.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 然天不祚貉，漢兵來侵，向使當時有英雄才畧之主，則漢𡸈敢窺於梅嶺㢤？士王習魯國之風流，學問博洽，謙虚下士，化國俗以詩書，淑人心以禮樂，治國踰四十年，境内無事。[5a*2*16]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Nhiên thiên bất tộ Lạc, Hán binh lai xâm, hướng sử đương thời hữu anh hùng tài lược chi chủ, tắc Hán khởi cảm khuy ư Mai Lĩnh tai? Sĩ Vương tập Lỗ quốc chi phong lưu, học vấn bác hiệp, khiêm hư hạ sĩ, hoá quốc tục dĩ thi thư, thục nhân tâm dĩ lễ nhạc, trị quốc du tứ thập niên, cảnh nội vô sự.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 然而子徽，輕信士匡之言，不設兵僃，遂為吕岱所害。[5a*6*11]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Nhiên nhi tử Huy, khinh tín Sĩ Khuông chi ngôn, bất thiết binh bị, toại vi Lữ Đại sở hại.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 趙嫗以九真之女，聚徒山中，攻破城邑，諸部景從，易於反掌。[5a*7*13]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Triệu Ẩu dĩ Cửu Chân chi nữ, tụ đồ sơn trung, công phá thành ấp, chư bộ cảnh tòng, dị ư phản chưởng.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 雖未㨿嶺表如徵王故事，亦女中之雄才也。[5a*8*18]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Tuy vị cứ Lĩnh Biểu như Trưng Vương cố sự, diệc nữ trung chi hùng tài dã.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 前南 [5a*9*17] 帝有聰明之至性，僃文武之奇才，北逐蕭諮，南平林邑，建國號，正尊稱，置百官，紀年號，有帝王䂓畫之大畧。[5b*1*1]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Tiền Nam Đế hữu thông minh chi chí tính, bị văn vũ chi kì tài, bắc trục Tiêu Tư, Nam bình Lâm Ấp, kiến quốc hiệu, chính tôn xưng, trí bách quan, kỉ niên hiệu, hữu đế vương quy hoạch chi đại lược.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 奈何澈湖之師已潰，覇先之寇方張，白牛之書，盖有天數也。[5b*3*6]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Nại hà Triệt Hồ chi sư dĩ hội, Bá Tiên chi khấu phương trương, bạch ngưu chi thư, cái hữu thiên số dã.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 桃郎王以南帝之兄，收餘烬之卒，一戦而敗，退保野䏻，盖其威力不足也。[5b*4*11]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Đào Lang Vương dĩ Nam Đế chi huynh, thu dư tẫn chi tốt, nhất chiến nhi bại, thoái bảo Dã Năng, cái kì uy lực bất túc dã.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 趙越王接前南帝之統，保有朱鳶之地，初與桃郎乘時而稱王，卒與後李分國而共治。[5b*6*3]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Triệu Việt Vương tiếp Tiền Nam Đế chi thống, bảo hữu Chu Diên chi địa, sơ dữ Đào Lang thừa thời nhi xưng vương, tốt dữ Hậu Lí phân quốc nhi cộng trị.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 幸得龍爪之瑞，大破全梁之兵。[5b*7*18]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Hạnh đắc long trảo chi thuỵ, đại phá Toàn Lương chi binh.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 奈何螺城之築未乾，鴉海之師隨溺，鵝毛之禍，是誰𠧨也？後南帝 …… [5b*8*12]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Nại hà Loa Thành chi trúc vị càn, Nha hải chi sư tuỳ nịch, nga mao chi hoạ, thị thuỳ cữu dã? Hậu Nam Đế …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 … [5a] đội quân hùng mạnh, lừng lẫy uy danh, quận huyện hưởng ứng, cho nên lấy được 65 thành ở Lĩnh Ngoại, thu lại hết đất cũ Nam Việt, cũng là bậc hào kiệt trong nữ lưu. Song vì trời không giúp họ Lạc nên quân Hán lại sang xâm lược, nếu bấy giờ có anh hùng tài lược, thì nhà Hán đâu dám dòm ngó đến đèo Mai Lĩnh¹.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Sĩ Vương tập theo phong hoá nước Lỗ, học vấn rộng khắp, khiêm tốn với sĩ phu, đổi tục nước bằng thi thư, sửa lòng người bằng lễ nhạc, trị nước hơn 40 năm, trong cõi vô sự. Nhưng vì con là Huy nhẹ dạ tin lời Sĩ Khuông, không đặt binh bị nên bị Lữ Đại giết hại.

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 Triệu Ẩu là người con gái ở quận Cửu Chân, họp quân trong núi, đánh phá thành ấp, các bộ đều theo như bóng theo hình, dễ hơn trở bàn tay. Tuy chưa chiếm giữ được đất Lĩnh Biểu như việc cũ của Trưng Vương, nhưng cũng là bậc hùng tài trong nữ giới.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 Tiền [Lý] Nam [5b] Đế tính rất thông minh, đủ tài văn võ, phía bắc đánh đuổi Tiêu Tư, phía nam dẹp yên Lâm Ấp, dựng quốc hiệu, chính ngôi tôn, đặt trăm quan, định niên hiệu, có đại lược quy hoạch của đế vương. Nhưng quân ở Triệt Hồ² đã vỡ, giặc Bá Tiên đương hăng, xem chữ trên lưng nghé trắng³ đủ biết số trời đã định. Đào Lang Vương là anh của Nam Đế, thu nhặt quân sót lại, đánh một trận liền thua, lui giữ [động] Dã Năng, là vì uy lực không đủ vậy. Triệu Việt Vương nối ngôi Tiền Nam Đế, giữ đất Chu Diên, lúc đầu cùng với Đào Lang nhân thời mà xưng vương, đến sau với Hậu Lý chia nước mà cùng trị. May được móng rồng điềm tốt, phá tan được quân nhà Lương. Nhưng rồi thành Loa đất đắp chưa khô, biển Nha⁴ quân liền chết đuối, tai hoạ lông ngỗng ấy là lỗi của ai? Hậu Nam Đế …

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 ^⇡ 1 Mai Lĩnh: tức đèo Đại Dũ.

¶ 29 Leave a comment on paragraph 29 0 ^⇡ 2 Triệt Hồ: tức hồ Điển Triệt, nơi quân của Lý Nam Đế đánh quân nhà Lương của Trần Bá Tiên.

¶ 30 Leave a comment on paragraph 30 0 ^⇡ 3 Theo truyền thuyết bấy giờ có con trâu đen đẻ con nghé trắng, trên lưng có bốn chữ: “Nhật phụ mộc lai” đem ghép lại thành chữ Trần, ứng với việc Trần Bá Tiên đem quân sang đánh.

¶ 31 Leave a comment on paragraph 31 0 ^⇡ 4 Tức cửa biển Đại Nha, cũng gọi là Đại Ác, nhà Lý đổi là Đại An.