Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Khảo tổng luận [8a8b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 公羡乃楊正公之󰒂兒，忘其豢養之恩，率其黨而殺正公，是以子而殺其父，竟為先主所誅。[8a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … Công Tiễn nãi Dương Chính Công chi nghĩa nhi, vong kì hoạn dưỡng chi ân, suất kì đảng nhi sát Chính Công, thị dĩ tử nhi sát kì phụ, cạnh vi Tiên Chủ sở tru.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 三哥乃吳昌岌之舊臣，背其顧托之言，逐其君而自立，是以臣而叛其君，又為後主所戮。[8a*2*18]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Tam Kha nãi Ngô Xương Ngập chi cựu thần, bội kì cố thác chi ngôn, trục kì quân nhi tự lập, thị dĩ thần nhi phản kì quân, hựu vi Hậu Chủ sở lục.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 乱賊之軰，生前則不容天地之間，没後則難迯《春秋》之法。[8a*4*16]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Loạn tặc chi bối, sinh tiền tắc bất dung thiên địa chi gian, một hậu tắc nan đào Xuân thu chi pháp.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 故史臣筆之《通鑑》，深致意於其間焉。[8a*6*2]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Cố sử thần bút chi Thông giám, thâm trí ý ư kì gian yên.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 吳氏既亡，十二使君乘時蜂起：吳日慶㨿唐林，李朗公㨿超類，矯順㨿洄湖，吳南帝㨿夜澤，阮超㨿扶烈，范防遏㨿藤州，陳明公㨿長州，吳昌熾㨿平 [8a*6*16] 橋，矯公罕㨿峯州，阮太平㨿三帶，杜景碩㨿杜洞，阮守捷㨿仙逰。[8b*1*1]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Ngô thị kí vong, Thập nhị sứ quân thừa thời phong khởi: Ngô Nhật Khánh cứ Đường Lâm, Lý Lãng Công cứ Siêu Loại, Kiểu Thuận cứ Hồi Hồ, Ngô Nam Đế cứ Dạ Trạch, Nguyễn Siêu cứ Phù Liệt, Phạm Phòng Át cứ Đằng Châu, Trần Minh Công cứ Trường Châu, Ngô Xương Xí cứ Bình Kiều, Kiều Công Hãn cứ Phong Châu, Nguyễn Thái Bình cứ Tam Đới, Đỗ Cảnh Thạc cứ Đỗ Động, Nguyễn Thủ Tiệp cứ Tiên Du.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 各守封域，莫䏻相攝。[8b*2*8]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Các thủ phong vực, mạc năng tương nhiếp.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 世道至此，風俗澆漓甚矣。[8b*2*16]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Thế đạo chí thử, phong tục kiêu li thậm hĩ.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 何則？十二使君皆吳王之舊臣，當後主親征唐阮為毒矢所中而殂，爲臣下者，固宜復讎致討而雪後主之耻，可也；亦當圖立嗣君以繼先主之統，可也。[8b*3*8]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Hà tắc? Thập nhị sứ quân giai Ngô Vương chi cựu thần, đương Hậu Chủ thân chinh Đường Nguyễn vi độc thỉ sở trúng nhi tồ, vi thần hạ giả, cố nghi phục thù trí thảo nhi tuyết Hậu Chủ chi sỉ, khả dã; diệc đương đồ lập tự quân dĩ kế Tiên Chủ chi thống, khả dã.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 胡乃君既遇害，臣皆恝心，各相雄長僣僞紛紜，非惟得罪於當時，抑亦貽譏於後世。[8b*6*12]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Hồ nãi quân kí ngộ hại, thần giai kiết tâm, các tương hùng trường tiếm nguỵ phân vân, phi duy đắc tội ư đương thời, ức diệc di cơ ư hậu thế.

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 卒為丁先皇所定，固其宜也。[8b*8*8]

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Tốt vi Đinh Tiên Hoàng sở định, cố kì nghi dã.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 故史臣於十二使君以前，著爲外紀以别内外，…… [8b*9*1]

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 Cố sử thần ư Thập nhị sứ quân dĩ tiền, trước vi Ngoại kỷ dĩ biệt nội ngoại, …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 24 Leave a comment on paragraph 24 0 … [8a] Công Tiễn kia vốn là con nuôi của Dương Chính Công mà quên ơn nuôi nấng, đem bè đảng giết Chính Công, thế là con giết cha, rốt cũng bị Tiên Chúa giết chết. Tam Kha là bề tôi cũ của Ngô Xương Ngập mà trái lời ký thác, đuổi vua đi mà tự lập, thế là tôi phản vua, rồi lại bị Hậu Chúa giáng truất¹. Bọn loạn tặc, lúc còn sống thì không thể dung trong trời đất, sau khi chết thì khó tránh khỏi phép [khen chê] của Kinh Xuân thu. Cho nên sử thần soạn sách Thông giám² để ý sâu vào chỗ ấy.

¶ 25 Leave a comment on paragraph 25 0 Họ Ngô đã mất, Mười hai sứ quân thừa thời nổi dậy như ong: Ngô Nhật Khánh giữ Đường Lâm, Lý Lãng công giữ Siêu Loại, Kiểu Thuận giữ Hồi Hồ, Ngô Nam Đế giữ Dạ Trạch³, Nguyễn Siêu giữ Phù Liệt, Phạm Phòng Át giữ Đằng Châu, Trần Minh Công giữ Trường Châu, Ngô Xương Xí giữ Bình [8b] Kiều, Kiều Công Hãn giữ Phong Châu, Nguyễn Thái Bình giữ Tam Đới, Đỗ Cảnh Thạc giữ Đỗ Động, Nguyễn Thủ Tiệp giữ Tiên Du. Mỗi người giữ lấy đất riêng, không thể thống nhiếp nhau được. Thế đạo đến bấy giờ, phong tục kiêu bạc quá lắm rồi. Sao thế? Mười hai sứ quân đều là tôi cũ của Ngô Vương, khi Hậu Chúa thân đi đánh hai thôn đem quân đến đánh báo thù để rửa nhục cho Hậu Chúa mới là phải, lại phải lo lập ra nối ngôi để nối lại thống hệ của Tiên Chúa mới là phải. Thế mà vua bị hại, bề tôi đều dửng dưng, tự xưng hùng trường với nhau, tiếm ngụy rối ren, không chỉ có tội với đương thời, lại còn để tiếng chê cười cho đời sau nữa. Rốt cuộc bị Đinh Tiên Hoàng bình định là đáng lắm. Cho nên sử thần tách từ Mười hai sứ quân về trước chép làm Ngoại kỷ để phân biệt phần trong phần ngoài, …

¶ 26 Leave a comment on paragraph 26 0 ^⇡ 1 Nguyên văn: “Vi Hậu chủ sở lục”, chữ “lục” có ba nghĩa: giết, phanh thây, làm nhục. NK 5, 23b và CMTB 5, 23a đều chép Hậu Chủ (Ngô Xương Văn) chỉ giáng Dương Tam Kha làm Trương Dương công, và còn ban cho thực ấp chứ không giết. Theo đó chúng tôi dùng nghĩa thứ ba (làm nhục) và dịch ý là giáng truất.

¶ 27 Leave a comment on paragraph 27 0 ^⇡ 2 Thông giám tức là sách “Việt giám thông khảo” của Vũ Quỳnh, cũng gọi là “Đại Việt thông giám”.

¶ 28 Leave a comment on paragraph 28 0 ^⇡ 3 Về tên Mười hai sứ quân, NK 5, 25b, 26a, BK 1 và CMTB 5, 28a đều ghi thêm một người khác là Lữ Tá Đường giữ Tế Giang, và không có “Ngô Nam Đế” như đã ghi ở đây.