Đại Việt Sử Ký Toàn Thư (Hán – Nôm)

Khảo tổng luận [9a9b]

Bản chụp nguyên văn chữ Hán

¶ 1 Leave a comment on paragraph 1 0

Tách câu và Phiên âm

¶ 2 Leave a comment on paragraph 2 0 …… 之分，自丁先皇以後，著爲正統以明君臣之分。[9a*1*1]

¶ 3 Leave a comment on paragraph 3 0 … chi phân, tự Đinh Tiên Hoàng dĩ hậu, trước vi chính thống dĩ minh quân thần chi phận.

¶ 4 Leave a comment on paragraph 4 0 世道升降之幾，於此可以見矣。[9a*2*1]

¶ 5 Leave a comment on paragraph 5 0 Thế đạo thăng giáng chi cơ, ư thử khả dĩ kiến hĩ.

¶ 6 Leave a comment on paragraph 6 0 丁先皇因吳國之䘮乱，平十二使君，天𭁈人㱕，轝圖混一，任丁佃，阮匐，刘基，鄭琇之儔為之輔佐，剏制朝󰀩，定立軍旅，我𧻗正統之君實自此始。[9a*2*13]

¶ 7 Leave a comment on paragraph 7 0 Đinh Tiên Hoàng nhân Ngô quốc chi táng loạn, bình Thập nhị sứ quân, thiên dữ nhân quy, dư đồ hỗn nhất, nhiệm Đinh Điền, Nguyễn Bặc, Lưu Cơ, Trịnh Tú chi trù vi chi phụ tá, sáng chế triều nghi, định lập quân lữ, ngã Việt chính thống chi quân thực tự thử thủy.

¶ 8 Leave a comment on paragraph 8 0 論其平戎破敵功則偉矣；然宗庙未立，𭓇校未建，設鼎養虎以爲刑獄之具；遺犀納象，徒爲貢献之勞；禮樂刑政之不脩，重門擊柝之不謹；卒使身弑國危，禍及其子，是防微杜漸之無謀也。[9a*5*14]

¶ 9 Leave a comment on paragraph 9 0 Luận kì bình nhung phá địch công tắc vĩ hĩ; nhiên tông miếu vị lập, học hiệu vị kiến, thiết đỉnh dưỡng hổ dĩ vi hình ngục chi cụ; di tê nộp tượng, đồ vi cống hiến chi lao; lễ nhạc hình chính chi bất tu, trùng môn kích thác chi bất cẩn; tốt sử thân thí quốc nguy, hoạ cập kì tử, thị phòng vi đỗ tiệm chi vô mưu dã.

¶ 10 Leave a comment on paragraph 10 0 少帝以幼虫 [9a*9*14] 之年，嗣艱大之業，國家多難，社稷傾危，加以占㓂擾其南，宋師侵其北，權臣攝政，國内離心，丁氏訖籙，是保󰘊制治之無策也。[9b*1*1]

¶ 11 Leave a comment on paragraph 11 0 Thiếu Đế dĩ ấu trùng chi niên, tự gian đại chi nghiệp, quốc gia đa nạn, xã tắc khuynh nguy, gia dĩ Chiêm khấu nhiễu kì nam, Tống sư xâm kì bắc, quyền thần nhiếp chính, quốc nội li tâm, Đinh thị ngật lục, thị bảo bang chế trị chi vô sách dã.

¶ 12 Leave a comment on paragraph 12 0 盖丁氏之興，雖出於天数，及其衰也，由三綱之不正焉。[9b*3*13]

¶ 13 Leave a comment on paragraph 13 0 Cái Đinh thị chi hưng, tuy xuất ư thiên số, cập kì suy dã, do tam cương chi bất chính yên.

¶ 14 Leave a comment on paragraph 14 0 先皇廢嫡立少，而父子之恩暌；五后並立，而夫婦之倫紊；𫳭任杜釋以成簒弑之禍，而君臣之道䘮。[9b*4*16]

¶ 15 Leave a comment on paragraph 15 0 Tiên Hoàng phế đích lập thiếu, nhi phụ tử chi ân khuê; ngũ hậu tịnh lập, nhi phu phụ chi luân vặn; sủng nhiệm Đỗ Thích dĩ thành soán thí chi hoạ, nhi quân thần chi đạo táng.

¶ 16 Leave a comment on paragraph 16 0 是則丁氏之興由於先皇，丁氏之亡亦由於先皇，非天命之不佑，盖人謀之弗臧也。[9b*6*18]

¶ 17 Leave a comment on paragraph 17 0 Thị tắc Đinh thị chi hưng do ư Tiên Hoàng, Đinh thị chi vong diệc do ư Tiên Hoàng, phi thiên mệnh chi bất hựu, cái nhân mưu chi phất tang dã.

¶ 18 Leave a comment on paragraph 18 0 黎大行擁十道之權，行居攝之事，主少國危，乘時受命，誅占 …… [9b*8*14]

¶ 19 Leave a comment on paragraph 19 0 Lê Đại Hành ủng thập đạo chi quyền, hành cư nhiếp chi sự, chủ thiếu quốc nguy, thừa thời thụ mệnh, tru Chiêm …

Dịch Quốc Ngữ

¶ 20 Leave a comment on paragraph 20 0 … [9a] từ Đinh Tiên Hoàng về sau, chép làm chính thống để tỏ rõ phận vua tôi. Cơ vi thế đạo lên xuống, xem có thể thấy được.

¶ 21 Leave a comment on paragraph 21 0 Đinh Tiên Hoàng nhân khi nhà Ngô loạn lạc mất nước, dẹp được Mười hai sứ quân, trời cho người theo, nhất thống bờ cõi, dùng bọn Đinh Điền, Nguyễn Bặc, Lưu Cơ, Trinh Tú làm người phù tá, sáng chế triều nghi, định lập quân đội, vua chính thống của nước Việt ta thực bắt đầu từ đấy. Kể về mặt dẹp giặc phá định, thì công to lắm; nhưng tông miếu chưa dựng, nhà học chưa xây, đặt vạc, nuôi hổ để làm đồ dùng hình ngục, biếu tê dâng voi, chỉ vất vả về cống dâng; lễ nhạc hình chính không sửa sang, giữ cửa canh đêm không cẩn thận; rốt cùng chính mình bị giết, nước bị nguy, vạ lây đến con, đó là không có mưu phòng giữ từ lúc việc còn bé nhỏ, ngăn ngừa từ khi việc mới chớm ra. Thiếu Đế tuổi còn thơ ấu [9b] nối giữ cơ nghiệp khó khăn, nước nhà nhiều nạn, xã tắc lâm nguy, lại thêm giặc Chiêm quấy nhiễu phía nam, quân Tống xâm lăng phía bắc, quyền thần nắm việc nước, người trong nước lìa lòng, [kỷ] nhà Đinh hết chép¹, là vì không có sách lược để giữ nước trị dân vậy. Nhà Đinh dấy lên, tuy do số trời, nhưng đến lúc suy tàn là do tam cương không chính. Tiên Hoàng bỏ con đích lập con nhỏ, mà ân tình cha con trái lìa; lập năm hoàng hậu ngang nhau mà tình nghĩa vợ chồng rối loạn, yêu dùng Đỗ Thích để thành hoạ cướp ngôi giết vua, mà đạo vua tôi không còn. Thế thì họ Đinh dấy lên do ở Tiên Hoàng mà họ Đinh mất đi cũng là do Tiên Hoàng, không phải là mệnh trời không giúp, chính là vì mưu của người không ra gì.

¶ 22 Leave a comment on paragraph 22 0 Lê Đại Hành cầm quyền [tướng quân] mười đạo, giữ chức nhiếp chính, vua bé nước nguỵ, nhân thời chịu mệnh, giết …

¶ 23 Leave a comment on paragraph 23 0 ^⇡ 1 Tức nhà Đinh mất ngôi vua.